Avtopilot
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139-b. — ziyouz.com
Avtopilot (avto ... va frans. Pilote — uçuvçi) — uçiş apparatlari (samolyot, vertolyot, snaryad va b.)ni avtomatik tarzda (uçuvçi iştirokisiz) boşqariş mexanizmi. A. sxemasini K. E. Siolkovskiy tuzgan (1898). Parijda 1914 i. ötkazilgan Xalqaro körgazmada A. boşqargan samolyot birinçi marta namoyiş qilingan. Dastlab, A. samolyot rullarini uçuvçi iştirokisiz boşqariş uçungina xizmat qildi. Keyinçalik A. takomillaştirilib samolyotning belgilangan uçiş rejimini birdek tutib turadigan yoki uçiş rejimini yönaliş, oğiş va balandlikka qarab özgartiradigan puxta tizim yaratildi. A.ning yanada takomillaştirilişi natijasida samolyot rullarini va dvigatellarini boşqarişni avtomatlaştiruvçi tizim barpo qilindi. Bunday A.lar samolyotni ekipajsiz uçiriş va uni radio orqali boşqarişga imkon beradi. A. raketalar va samolyot-snaryadlarga, Yerning sun'iy yöldoşlari va b.ga ham örnatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВТОПИЛОТ (авто ... ва франц. Pilote — учувчи) — учиш аппаратлари (самолёт, вертолёт, снаряд ва б.)ни автоматик тарзда (учувчи иштирокисиз) бошқариш механизми. А. схемасини К. Э. Циолковский тузган (1898). Парижда 1914 и. ўтказилган Халқаро кўргазмада А. бошқарган самолёт биринчи марта намойиш қилинган. Дастлаб, А. самолёт рулларини учувчи иштирокисиз бошқариш учунгина хизмат қилди. Кейинчалик А. такомиллаштирилиб самолётнинг белгиланган учиш режимини бирдек тутиб турадиган ёки учиш режимини йўналиш, оғиш ва баландликка қараб ўзгартирадиган пухта тизим яратилди. А.нинг янада такомиллаштирилиши натижасида самолёт рулларини ва двигателларини бошқаришни автоматлаштирувчи тизим барпо қилинди. Бундай А.лар самолётни экипажсиз учириш ва уни радио орқали бошқаришга имкон беради. А. ракеталар ва самолёт-снарядларга, Ернинг сунъий йўлдошлари ва б.га ҳам ўрнатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.