Avtotebranişlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141-b. — ziyouz.com
Avtotebranişlar - biror tizimda taşqi ta'sir iştirokisiz yuzaga keladigan sönmas tebranişlar. Bunda tebranişlar amplitudasi va davri şu tizimning öz xususiyatlari b-n aniqlanadi. A. şu xususiyati b-n amplitudasi va davri taşqi ta'sirga boğliq bölgan majburiy tebranişlardan farq qiladi. A. vujudga keladigan tizimlar avtotebranma tizimlar deyiladi. Köpçilik hollarda avtotebranma tizimlar 3 asosiy element: tebranma tizim, tebranişlarni söndirmaslik uçun energiya manbai va manbadan tebranma tizimga energiya uzatilişini boşqaruvçi qurilmadan taşkil topadi. Mas, soatlarda bu 3 element — mayatnik, siqilgan spiral prujina va ankerli mexanizmdir. A.ga spiral prujina energiyasi yoki kötarilgan yuk energiyasi hisobiga işlaydigan soatlar mayatnigining tebranişi, lampali generatordagi elektr toki tebranişlari va b. misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВТОТЕБРАНИШЛАР - бирор тизимда ташқи таъсир иштирокисиз юзага келадиган сўнмас тебранишлар. Бунда тебранишлар амплитудаси ва даври шу тизимнинг ўз хусусиятлари б-н аниқланади. А. шу хусусияти б-н амплитудаси ва даври ташқи таъсирга боғлиқ бўлган мажбурий тебранишлардан фарқ қилади. А. вужудга келадиган тизимлар автотебранма тизимлар дейилади. Кўпчилик ҳолларда автотебранма тизимлар 3 асосий элемент: тебранма тизим, тебранишларни сўндирмаслик учун энергия манбаи ва манбадан тебранма тизимга энергия узатилишини бошқарувчи қурилмадан ташкил топади. Мас, соатларда бу 3 элемент — маятник, сиқилган спирал пружина ва анкерли механизмдир. А.га спирал пружина энергияси ёки кўтарилган юк энергияси ҳисобига ишлайдиган соатлар маятнигининг тебраниши, лампали генератордаги электр токи тебранишлари ва б. мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.