Avtotropizm

Avtotropizm (avto ... va yun. tropos - harakat, buriliş) — biror taşqi omil ta'sirida bukilib qolgan ösimlik organlarining oldingi holatini tiklab oliş xususiyati. Mas, boşoqli ösimliklarning yomğir ta'sirida yotib qolgandan keyin yana boşoğini tiklab olişi (q. Tropizm). AVTOTROFLAR, avtotrof organizmlar (yun. autos — özi, trophe — oziq, oziqlaniş) — fotosintez, fotoreduksiya va xemosintez jarayonlari tufayli noorganik moddalardan öz hayoti uçun zarur organik moddalar tayyorlab oliş qobiliyatiga ega organizmlar. A. ga deyarli hamma yuksak ösimliklar (parazit va saprofit ösimliklardan taşqari), barça suvötlar va ayrim bakteriyalar kiradi. Fotosintetik ösimliklarning xlorofill pigmentini saqlaş va yaşil tusli bölişi ularga xos belgidir. Ular karbonat kislotalar, suv va mineral elementlardan organik moddalarni sintez qilişda Quyoş energiyasidan foydalanadi. Vodorod manbai sifatida uning turli xil birikmalari (vodorod sulfid, uglevodorodlar va b.)dan foydalanadigan ayrim bakteriyalar (töq qizil bakteriyalar, yaşil oltingugurt bakteriyalar, töq qizil oltingugurtmas bakteriyalar) fotosintez jarayoni— fotoreduksiyada iştirok etadi. Avtotrof bakteriyalar, ya'ni xemosintetiklar ayrim kimyoviy reaksiyalarda yuzaga kelgan energiyadan foydalanib, mineral birikmalardan organik moddalar sintez qiladi (xemosintez). Bularga temir bakteriyalar kiradi; ayniqsa öz hayot faoliyati b-n tuproq hosildorligi uçun katta ahamiyatga ega bölgan nitrifikatsiya jarayonini ta'minlaydigan nitrifikatsiyalovçi bakteriyalar muhim örinni egallaydi (yana q. Geterotrof organizmlar).