Axborot oliş kafolatlari va erkinligi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 812–813-b. — ziyouz.com
Axborot oliş kafolatlari va erkinligi — har bir şaxsning özi istalgan axborotni izlaş, oliş va tarqatişga haqli ekanligi. ÖzRda barça davlat organlari, jamoat birlaşmalari va mansabdor şaxslar fuqarolarga ularning huquq va manfaatlariga daxldor bölgan hujjat, qaror va b. xil materiallar b-n tanişib çiqiş imkoniyatini yaratib berişi lozim (ÖzR Konstitutsiyam, 30-modda). «Axborot oliş kafolatlari va erkinligi töğrisida»gi ÖzR qonuni (1997 y. 24 apr.)ga köra, har bir fuqaro öz manfaatlariga daxldor axborotni bepul, boşqa axborotlarni kelişuv böyiça haq tölab oliş imkoniga ega. Şaxsning bu hakda yozma yoki oğzaki murojaatiga qisqa muddatda, uzoği b-n 30 kundan keçiktirmay javob berilişi şart. A. o. k. va e. ÖzRda kutubxona va hujjatxonalardan foydalaniş bepulligi, fuqarolar özlariga zarur axborotni bevosita yoki qonuniy vakillari yordamida izlaş, oliş, tadqiq etiş va tarqatiş, hujjat va b. axborot manbalaridan nusxa, fototasvir olişlariga ijozat berilgani b-n ham kafolatlangan. Jumladan, fuqaroviy, xöjalik, ma'muriy va jinoyat işlari körilayotganda sud majlisi iştirokçilarining sözlari va xattiharakatlarini rasmana yoki stenografiya tarzida yozib oliş, magnit tasmasida aks ettiriş, sudning ruxsati b-n foto, kino, video tasvirga tuşiriş, ularni radio tarmoqlari va televideniye orqali namoyiş qiliş mumkin. Gumon ostidagi şaxs özining qanday jinoyatda gumonsirilayotgani, ayblanuvçi — nimada ayblanayotganini bilişga, ular va işdan manfaatdor b. şaxslar: jabrlanuvçi, fuqaroviy da'vogar, fukaroviy javobgar, ularning vakillari ihdagi barça materiallar b-n tanişib çiqişga, ulardan köçirma va nusxalar olişga, şu maqsadda tarjimon xizmatidan bepul foydalanişga haklidir. Agar asossiz uşlangan, qamoqda saqlangan yoki sudlangan şaxs töğrisida ilgari matbuotda, radio va televideniye orqali xabar berilgan bölsa, u begunoh ekanligi, okdangani haqida ayni öşa ommaviy axborot vositasida e'lon qilinişi şart. A. o. k. va e. ommaviy axborot vositalari va jurnalistlarga ham ular zarur deb hisoblagan axborotni oliş, uni xolisona tekşiriş va senzurasiz tarqatiş imkoniyatlarini kafolatlaydi. A. o. k. va e.dan boşqalarning içki hayotiga taalluqli axborotni oşkor etiş, taqiqlangan ilmiy, texnikaviy, kasbiy, i. ç. jarayonlariga oid, şuningdek davlat siri hisoblangan axborotni töplaş va tarqatiş maqsadida foydalaniş konunga biioan javobgarlikka sabab böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АХБОРОТ ОЛИШ КАФОЛАТЛАРИ ВА ЭРКИНЛИГИ — ҳар бир шахснинг ўзи исталган ахборотни излаш, олиш ва тарқатишга ҳақли эканлиги. ЎзРда барча давлат органлари, жамоат бирлашмалари ва мансабдор шахслар фуқароларга уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларига дахлдор бўлган ҳужжат, қарор ва б. хил материаллар б-н танишиб чиқиш имкониятини яратиб бериши лозим (ЎзР Конституциям, 30-модда). «Ахборот олиш кафолатлари ва эркинлиги тўғрисида»ги ЎзР қонуни (1997 й. 24 апр.)га кўра, ҳар бир фуқаро ўз манфаатларига дахлдор ахборотни бепул, бошқа ахборотларни келишув бўйича ҳақ тўлаб олиш имконига эга. Шахснинг бу ҳакда ёзма ёки оғзаки мурожаатига қисқа муддатда, узоғи б-н 30 кундан кечиктирмай жавоб берилиши шарт. А. о. к. ва э. ЎзРда кутубхона ва ҳужжатхоналардан фойдаланиш бепуллиги, фуқаролар ўзларига зарур ахборотни бевосита ёки қонуний вакиллари ёрдамида излаш, олиш, тадқиқ этиш ва тарқатиш, ҳужжат ва б. ахборот манбаларидан нусха, фототасвир олишларига ижозат берилгани б-н ҳам кафолатланган. Жумладан, фуқаровий, хўжалик, маъмурий ва жиноят ишлари кўрилаётганда суд мажлиси иштирокчиларининг сўзлари ва хаттиҳаракатларини расмана ёки стенография тарзида ёзиб олиш, магнит тасмасида акс эттириш, суднинг рухсати б-н фото, кино, видео тасвирга тушириш, уларни радио тармоқлари ва телевидение орқали намойиш қилиш мумкин. Гумон остидаги шахс ўзининг қандай жиноятда гумонсирилаётгани, айбланувчи — нимада айбланаётганини билишга, улар ва ишдан манфаатдор б. шахслар: жабрланувчи, фуқаровий даъвогар, фукаровий жавобгар, уларнинг вакиллари иҳдаги барча материаллар б-н танишиб чиқишга, улардан кўчирма ва нусхалар олишга, шу мақсадда таржимон хизматидан бепул фойдаланишга ҳаклидир. Агар асоссиз ушланган, қамоқда сақланган ёки судланган шахс тўғрисида илгари матбуотда, радио ва телевидение орқали хабар берилган бўлса, у бегуноҳ эканлиги, окдангани ҳақида айни ўша оммавий ахборот воситасида эълон қилиниши шарт. А. о. к. ва э. оммавий ахборот воситалари ва журналистларга ҳам улар зарур деб ҳисоблаган ахборотни олиш, уни холисона текшириш ва цензурасиз тарқатиш имкониятларини кафолатлайди. А. о. к. ва э.дан бошқаларнинг ички ҳаётига тааллуқли ахборотни ошкор этиш, тақиқланган илмий, техникавий, касбий, и. ч. жараёнларига оид, шунингдек давлат сири ҳисобланган ахборотни тўплаш ва тарқатиш мақсадида фойдаланиш конунга бииоан жавобгарликка сабаб бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.