Axloq tuzatiş işlari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 816-b. — ziyouz.com
Axloq tuzatiş işlari - ÖzRda jinoiy jazo turi. Mahkumni axloqan tuzatiş — unda qonunga itoatkor xulq-atvorni, inson, jamiyat va mehnatga, jamiyat turmuşi qoidalari hamda an'analariga hurmatni şakllantirişdan iborat. A. t. i. iş hakining 10% dan 30% gaça miqdorini davlat daromadi hisobiga uşlab qolgan holda şaxsni mehnatga majburan jalb qilişdan iborat. A. t. i. faqat asosiy jazo sifatida 6 oydan 3 yilgaça, jinoyat sodir etiş paytida 18 yoşga tölmaganlarga nisbatan esa bir oydan bir yilgaça muddatga tayinlanadi. Bu jazo ijtimoiy xavfi katta bölmagan jinoyat sodir qilgan şaxslarga nisbatan, ularni jamiyatdan ajratmasdan ham tarbiyalaş mumkin bölgan taqdirda tayinlanadi, pensiya yoşiga yetgan, mehnatga qobiliyatsiz şaxslarga, homilador yoki yoş bolasini boqiş uçun ta'tidda bölgan ayollarga va harbiy xizmatçilarga nisbatan qöllanilmaydi (ÖzR JK, 46- va 83-modda). Qonunda A. t. i.ning ikki turi nazarda tutilgan bölib, bular jazoni mahkumning öz iş joyida ötaşdan yoki jazo ijrosini nazorat qiluvçi organlar belgilab beradigan boşqa joyda ötaşdan iborat. Sud şaxsga A. t. i.ni tayinlaganda jazo turini hukmda körsatadi. Jinoyat-ijroiya kodeksida A. t. i.ni ijro etiş tartibi (26-modda), içki işlar organlarining jazolarni ijro etiş inspeksiyasining nazorat işlari (27-modda) belgilangan. Mahkum işlaydigan korxona, muassasa, taşkilot ma'muriyatiga ham hukmni ijro etiş borasida qonun b-n tegişli majburiyatlar yuklatilgan (28-modda).
Jazo muddatini hisoblaş — mahkumning iş haqidan uşlab qolingan kundan, iş haqidan uşlab qoliş — jazolarni ijro etiş inspeksiyasidan xabarnoma olingan kundan, boşqa joyda ötaladigan A. t. i.ga hukm qilingan şaxslar uçun — jazoni ötaş uçun yuborilgan korxona, muassasa, taşkilotda iş boşlagan kundan e'tiboran boşlanadi. Mahkum işlab bergan kunlar miqdori sud tomonidan belgilangan jazo muddatining har oyiga töğri keladigan iş kunlari miqdoridan kam bölmasligi şart (JIK, 30-modda).
Jazolarni ijro etiş inspeksiyasi belgilaydigan joylarda jazoni ötaş muddati mobaynida inspeksiya yozma ruxsatisiz, mahkum taşabbusi b-n mehnat şartnomasini bekor qiliş ta'qiqlanadi. Jazo muddati uzluksiz bölgani uçun şu muddat davomida mahkumga mehnat ta'tili berilmaydi, işlangan muddat umumiy va uzluksiz iş stajiga qöşib hisoblanmaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АХЛОҚ ТУЗАТИШ ИШЛАРИ - ЎзРда жиноий жазо тури. Маҳкумни ахлоқан тузатиш — унда қонунга итоаткор хулқ-атворни, инсон, жамият ва меҳнатга, жамият турмуши қоидалари ҳамда анъаналарига ҳурматни шакллантиришдан иборат. А. т. и. иш ҳакининг 10% дан 30% гача миқдорини давлат даромади ҳисобига ушлаб қолган ҳолда шахсни меҳнатга мажбуран жалб қилишдан иборат. А. т. и. фақат асосий жазо сифатида 6 ойдан 3 йилгача, жиноят содир этиш пайтида 18 ёшга тўлмаганларга нисбатан эса бир ойдан бир йилгача муддатга тайинланади. Бу жазо ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноят содир қилган шахсларга нисбатан, уларни жамиятдан ажратмасдан ҳам тарбиялаш мумкин бўлган тақдирда тайинланади, пенсия ёшига етган, меҳнатга қобилиятсиз шахсларга, ҳомиладор ёки ёш боласини боқиш учун таътидда бўлган аёлларга ва ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилмайди (ЎзР ЖК, 46- ва 83-модда). Қонунда А. т. и.нинг икки тури назарда тутилган бўлиб, булар жазони маҳкумнинг ўз иш жойида ўташдан ёки жазо ижросини назорат қилувчи органлар белгилаб берадиган бошқа жойда ўташдан иборат. Суд шахсга А. т. и.ни тайинлаганда жазо турини ҳукмда кўрсатади. Жиноят-ижроия кодексида А. т. и.ни ижро этиш тартиби (26-модда), ички ишлар органларининг жазоларни ижро этиш инспекциясининг назорат ишлари (27-модда) белгиланган. Маҳкум ишлайдиган корхона, муассаса, ташкилот маъмуриятига ҳам ҳукмни ижро этиш борасида қонун б-н тегишли мажбуриятлар юклатилган (28-модда).
Жазо муддатини ҳисоблаш — маҳкумнинг иш ҳақидан ушлаб қолинган кундан, иш ҳақидан ушлаб қолиш — жазоларни ижро этиш инспекциясидан хабарнома олинган кундан, бошқа жойда ўталадиган А. т. и.га ҳукм қилинган шахслар учун — жазони ўташ учун юборилган корхона, муассаса, ташкилотда иш бошлаган кундан эътиборан бошланади. Маҳкум ишлаб берган кунлар миқдори суд томонидан белгиланган жазо муддатининг ҳар ойига тўғри келадиган иш кунлари миқдоридан кам бўлмаслиги шарт (ЖИК, 30-модда).
Жазоларни ижро этиш инспекцияси белгилайдиган жойларда жазони ўташ муддати мобайнида инспекция ёзма рухсатисиз, маҳкум ташаббуси б-н меҳнат шартномасини бекор қилиш таъқиқланади. Жазо муддати узлуксиз бўлгани учун шу муддат давомида маҳкумга меҳнат таътили берилмайди, ишланган муддат умумий ва узлуксиз иш стажига қўшиб ҳисобланмайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.