«Axloqi Jaloliy»
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 816–817-b. — ziyouz.com
«Axloqi Jaloliy» - Davoniyning axloqqa oid asari. Töla nomi «Lavomi ul-aşroq fi makorim il-axloq» («Yaxşi xulqlarda nurlar ziyosi»). Asar Oq qöyunli sulolasining asosçisi Hasanbekning iltimosiga köra uning öğli Sulton Xalilga atab yozilgan. Unda axloqiy muammolar ijtimoiy-falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Asarni yozişda muallif Arastu, Aflotun, Ibn Miskaveyx, Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino va Nasriddin Tusiylarning axloqiy ta'limotlaridan foydalangan. Risola uç qismdan iborat. Muallif birinçi qismda xulqiy tarbiya va axloqiy xislatlarni egallaş haqida söz yuritib, axloqning asosiy tuşunçalari: donolik, adolat, şijoat va iffatga mufassal töxtaladi, axloq ilmining maqsad va vazifalarini belgilab beradi. Ikkinçi qism oila va oilaviy hayot masalalariga bağişlangan. Unda bolalarni tarbiyalaş va kamolga yetkaziş, kasbhunarni egallaş, xulq-odob qoidalari, nutq madaniyati va b. yoritiladi. Uçinçi kiyem ijtimoiy-siyosiy masalalarga bağişlangan. Unda şahar, ya'ni davlatda yaşovçi xalqlar, davlat boşliği va fuqarolarning özaro munosabati, jamiyat haqida fikr-mulohazalar örin egallagan. Risola keyingi davrlarda Yaqin va Örta Şarq mamlakatlarida keng tarqaldi. U Eron, Hindiston, Arab mamlakatlari, Movarounnahr va Xurosonda maktab va madrasalarda asosiy qöllanma vazifasini ötagan.
Haydar Aliqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«АХЛОҚИ ЖАЛОЛИЙ» - Давонийнинг ахлоққа оид асари. Тўла номи «Лавоми ул-ашроқ фи макорим ил-ахлоқ» («Яхши хулқларда нурлар зиёси»). Асар Оқ қўюнли сулоласининг асосчиси Ҳасанбекнинг илтимосига кўра унинг ўғли Султон Халилга атаб ёзилган. Унда ахлоқий муаммолар ижтимоий-фалсафий нуқтаи назардан таҳлил қилинади. Асарни ёзишда муаллиф Арасту, Афлотун, Ибн Мискавейх, Абу Наср Форобий, Ибн Сино ва Насриддин Тусийларнинг ахлоқий таълимотларидан фойдаланган. Рисола уч қисмдан иборат. Муаллиф биринчи қисмда хулқий тарбия ва ахлоқий хислатларни эгаллаш ҳақида сўз юритиб, ахлоқнинг асосий тушунчалари: донолик, адолат, шижоат ва иффатга муфассал тўхталади, ахлоқ илмининг мақсад ва вазифаларини белгилаб беради. Иккинчи қисм оила ва оилавий ҳаёт масалаларига бағишланган. Унда болаларни тарбиялаш ва камолга етказиш, касбҳунарни эгаллаш, хулқ-одоб қоидалари, нутқ маданияти ва б. ёритилади. Учинчи кием ижтимоий-сиёсий масалаларга бағишланган. Унда шаҳар, яъни давлатда яшовчи халқлар, давлат бошлиғи ва фуқароларнинг ўзаро муносабати, жамият ҳақида фикр-мулоҳазалар ўрин эгаллаган. Рисола кейинги даврларда Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатларида кенг тарқалди. У Эрон, Ҳиндистон, Араб мамлакатлари, Мовароуннаҳр ва Хуросонда мактаб ва мадрасаларда асосий қўлланма вазифасини ўтаган.
Ҳайдар Алиқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.