Ayiqtovonlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237–238-b. — ziyouz.com
Ayiqtovonlar (Ranunculus) - ayiqtovondoşlar oilasiga mansub köp yillik (ba'zi turlari bir yillik) ösimliklar turkumi. Yer yuzida 600 ga yaqin turi, şu jumladan Örta Osiyoda 65 turi bor; köproq sernam yerlarda, Örta Osiyoda esa çöl va adirlarda ham ösadi. A. poyasining uz. 15—60 sm, ba'zan 80 sm ga boradi; gullari sariq, töğri (aktinomorf), qöş gulqörğonli. Gulkosa va gultojisi 5 bargli, har bir tojbargning tagida qipiqsimon ösimta b-n yopilib turadigan şira bezi bor, çangçi va uruğçilari köp. Gulörni ba'zi turlarida tuksiz, boşqalarida sertuk. Barglari panjasimon öyma, poyaning pastidan yuqorisiga tomon maydalaşib boradi. Mevasi apokarp va quruq (q. Meed). A.ning Özbekistonda 32 turi (köproq R. pinnatisectus, R. linerilobus, R. Severtzovii va b.) ösadi. Tarkibida zaharli modda — anemonol bölgani uçun A. li ötloqlarda mol boqiş xavfli. A. örib quritilganda zaharsizlanadi. Ba'zi turlari xuşmanzara ösimlik sifatida ekiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЙИҚТОВОНЛАР (Ranunculus) - айиқтовондошлар оиласига мансуб кўп йиллик (баъзи турлари бир йиллик) ўсимликлар туркуми. Ер юзида 600 га яқин тури, шу жумладан Ўрта Осиёда 65 тури бор; кўпроқ сернам ерларда, Ўрта Осиёда эса чўл ва адирларда ҳам ўсади. А. поясининг уз. 15—60 см, баъзан 80 см га боради; гуллари сариқ, тўғри (актиноморф), қўш гулқўрғонли. Гулкоса ва гултожиси 5 баргли, ҳар бир тожбаргнинг тагида қипиқсимон ўсимта б-н ёпилиб турадиган шира бези бор, чангчи ва уруғчилари кўп. Гулўрни баъзи турларида туксиз, бошқаларида сертук. Барглари панжасимон ўйма, поянинг пастидан юқорисига томон майдалашиб боради. Меваси апокарп ва қуруқ (қ. Meed). А.нинг Ўзбекистонда 32 тури (кўпроқ R. pinnatisectus, R. linerilobus, R. Severtzovii ва б.) ўсади. Таркибида заҳарли модда — анемонол бўлгани учун А. ли ўтлоқларда мол боқиш хавфли. А. ўриб қуритилганда заҳарсизланади. Баъзи турлари хушманзара ўсимлик сифатида экилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.