Aynigan gaz
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240–241-b. — ziyouz.com
Aynigan gaz — zarralarning özaro kvant-mexanik ta'siri tufayli xossalari ideal gaz xossalaridan farq qiladigan gaz. Kvant mexanikada bir xil energiyali zarralarning har xil kvant holatda bölişiga aynigan holat deyiladi. Şuning uçun kvant mexanika nuqtai nazaridan qaralgan gaz zarralari xossalari ideal gaz zarralarining xususiyatlaridan keskin farq qiladi. Kvant statistikada tizimning bu xossalari hisobga olinadi, bu esa ideal gazning turli holatlari özaro boğliq bölişini bildiradi, nati-jada zarralarning mumkin bölgan holatlari böyiça taqsimlanişi ham har xil kvant statistikaga böysunadi. Mas, butun son spinli zarralar (geliy atomi, fotonlar) Boze— Eynşteyn statistikasita, yarim son spinli zarralar (elektronlar, protonlar va h.k.) Fermi statistikasita böysunadi. A.g.ning termodinamik xarakteristikalari ham ideal gaznikidan boşqaça böladi. Ammo bu tafovutlar ayniş t-rasi To dan yetarliça past t-rada namoyon böladi. Mas, geliy uçun ayniş t-rasi T0 4°K. Ayniş hodisasi metallardagi elektron gazni örganişda juda muhim (q. Aynigan elektron gaz).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЙНИГАН ГАЗ — зарраларнинг ўзаро квант-механик таъсири туфайли хоссалари идеал газ хоссаларидан фарқ қиладиган газ. Квант механикада бир хил энергияли зарраларнинг ҳар хил квант ҳолатда бўлишига айниган ҳолат дейилади. Шунинг учун квант механика нуқтаи назаридан қаралган газ зарралари хоссалари идеал газ зарраларининг хусусиятларидан кескин фарқ қилади. Квант статистикада тизимнинг бу хоссалари ҳисобга олинади, бу эса идеал газнинг турли ҳолатлари ўзаро боғлиқ бўлишини билдиради, нати-жада зарраларнинг мумкин бўлган ҳолатлари бўйича тақсимланиши ҳам ҳар хил квант статистикага бўйсунади. Мас, бутун сон спинли зарралар (гелий атоми, фотонлар) Бозе— Эйнштейн статистикасита, ярим сон спинли зарралар (электронлар, протонлар ва ҳ.к.) Ферми статистикасита бўйсунади. А.г.нинг термодинамик характеристикалари ҳам идеал газникидан бошқача бўлади. Аммо бу тафовутлар айниш т-раси То дан етарлича паст т-рада намоён бўлади. Мас, гелий учун айниш т-раси Т0 4°К. Айниш ҳодисаси металлардаги электрон газни ўрганишда жуда муҳим (қ. Айниган электрон газ).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.