Ayniylik prinsipi

Ayniylik prinsipi - kvant mexanikannng asosiy qonuni. A. p. ga muvofiq bir xil zarralarni bir-biridan farq qiliş mumkin emas. Klassik mexanikada fizik xossalari (massasi, zaryadi va h.k.) ayniy (bir xil) bölgan zarralar öz xususiyatini yöqotmaydi. Mas, mazkur fizik tizimga kirgan zarralarni biror boşlanğiç vaqtda «raqamlab» va ularning öz trayektoriyasi böylab harakatini kuzata borib, keyingi istalgan vaqnda qayerda bölişini aniqlaş mumkin. Kvant mexanikaning aniqsizlik prinsipiga asosan zarra (mas, elektron) ning trayektoriyasi degan tuşunça öz ma'nosini yöqotadi. Ammo bu yerda zarrani topiş ehgimoli közda tutiladi, binobarin, kvant mexanikada zarralarni «raqamlariga qarab» bir-biridan farq qiliş, aynan bir xil zarralar harakatini alohida-alohida kuzatiş mumkin emas. Fizik xossalari bir xil bölgan zarralar bir-biridan farqsizdir. A.p. kvant mexanikaning mu-staqil prinsipidir. Bir xil zarralardan taşkil topgan tizimlarning kvant nazariyasida A.p. ni kuyidagiça ta'riflaş mumkin: ayniy zarralarning örin almaşinişi natijasida zarralar tizimining içki özgariş holatini heç qanday tajriba yordamida farq qilib bölmaydi va bunday holatni bitta fizik holat deb qaraladi. A.p. Fermi — Dirak statistikasiga böysunuvçi zarralar uçun Pauli prinsipö şaklida tavsiflanadi.