Ayritom
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 245-b. — ziyouz.com
Ayritom — özbek xalqining qadimiy tarixi va madaniyatidan guvohlik beruvçi köhna şahar xarobasi. Termiz ş.dan 18 km şarqda, Amudaryo qirğoğida joylaşgan. Dastlab A. yaqinida Amudaryo tubidan odam haykalçalari işlangan friz (piramon) parçalari topilgan (1932), 1933 y. M. Ye. Masson rahbarligidagi Termiz arxeologiya kompleks ekspeditsiyasi A.da qaziş işlari olib borib, yana 7 ta friz bölaklari hamda budda ibodatxonasi xarobasini topgan. Frizlar 1—2- a.larga oid bölib, ularda qöşnay, çiltor, ud, noğora çalayotgan sozandalar va gulçambarlar, meva solingan idişlar kötarib olgan yigit-qizlar ifodalangan. Bundan taşqari A.dan mil. av. 2- a. oxiri va mil. 4- a.larga oid ikkita qabr topilib, ularning biridan qurol-yaroğlari b-n birga dafn qilingan jangçining, ikkinçisidan idiş-tovoqlar hamda zeb-ziynatlari b-n kömilgan ayolning skeletlari çiqqan. 1963—66 y.larda A.da Özbekiston san'atşunoslik ekspeditsiyasi (B. Turğunov) ham qaziş işlari olib borgan. Devorlarining kalinligi 1,5 m, bal. 2—2,5 m bölgan 15 ga yaqin eşik va derazasiz xonalar (diniy marosimlar ötkazilgan xonalar) topilgan. Xonalarga yuqoridan maxsus zinalar orqali tuşilgan. 1978 y.da olib borilgan qazilmada yunon alifbosida 6 qator qilib bitilgan yozuvi bor haykal tagkursisi topilgan. A. moddiy-madaniy yodgorliklari özbek xalqining kuşonlar davridagi tarixini madaniy merosini, urf-odatlarini va b. örganişda katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЙРИТОМ — ўзбек халқининг қадимий тарихи ва маданиятидан гувоҳлик берувчи кўҳна шаҳар харобаси. Термиз ш.дан 18 км шарқда, Амударё қирғоғида жойлашган. Дастлаб А. яқинида Амударё тубидан одам ҳайкалчалари ишланган фриз (пирамон) парчалари топилган (1932), 1933 й. М. Е. Массон раҳбарлигидаги Термиз археология комплекс экспедицияси А.да қазиш ишлари олиб бориб, яна 7 та фриз бўлаклари ҳамда будда ибодатхонаси харобасини топган. Фризлар 1—2- а.ларга оид бўлиб, уларда қўшнай, чилтор, уд, ноғора чалаётган созандалар ва гулчамбарлар, мева солинган идишлар кўтариб олган йигит-қизлар ифодаланган. Бундан ташқари А.дан мил. ав. 2- а. охири ва мил. 4- а.ларга оид иккита қабр топилиб, уларнинг биридан қурол-яроғлари б-н бирга дафн қилинган жангчининг, иккинчисидан идиш-товоқлар ҳамда зеб-зийнатлари б-н кўмилган аёлнинг скелетлари чиққан. 1963—66 й.ларда А.да Ўзбекистон санъатшунослик экспедицияси (Б. Турғунов) ҳам қазиш ишлари олиб борган. Деворларининг калинлиги 1,5 м, бал. 2—2,5 м бўлган 15 га яқин эшик ва деразасиз хоналар (диний маросимлар ўтказилган хоналар) топилган. Хоналарга юқоридан махсус зиналар орқали тушилган. 1978 й.да олиб борилган қазилмада юнон алифбосида 6 қатор қилиб битилган ёзуви бор ҳайкал тагкурсиси топилган. А. моддий-маданий ёдгорликлари ўзбек халқининг кушонлар давридаги тарихини маданий меросини, урф-одатларини ва б. ўрганишда катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.