Aytişuv
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246–247-b. — ziyouz.com
Aytişuv — folklor janri. Turkiy xalqlar oğzaki ijodida A. badihagöy xalq şoirlari, baxşi, jirov, oqin, xalfa va laparçilarning öziga xos musobaqasi, muşoira yöli va ular iste'dodini belgilovçi öziga xos sinov hisoblanadi. Bundan taşqari, biror epik mazmundagi folklor asarlari tarkibida ham uçraydi. Xususan, «Göruğli» turkum dostonlari, «Oşiq Ğarib va Şohsanam», «Bozirgon va Göruğli» singari dostonlar qahramonlari faoliyatini yana ham yorqin namoyon etişda, ularning şe'riy iste'dodi, quvvayi hofizasi qay darajadaligini körsatişda A. lardan foydalanilgan.
A. janri 19- a.da keng tarqalgan bölib, xalq baxşilari, oqinlari, jirovlari xalq oldida badiha yöli b-n belgilangan mavzu doirasida özaro ijodiy musobaqa qilişgan. Unda tanlangan mavzudan çiqib ketmaslik, an'anaga rioya etişlik, badiiy mahorat darajasi, tinglovçilarga mos kuylaşlik kabi mezonlar hisobga olingan. A. faqat xalq baxşilari, şoirlari, jirovlari, oqinlari örtasidagi ijodiy musobaqa bölib qolmay, öz navbatida, xalq milliy marosim va an'analarida yigitlar b-n qizlarning yoki ikki guruhning özaro sezgirlik, zukkolik va hozirjavoblik körigi sifatida ham maşhurdir. A.ning yozib olingan namunalari özbek folklori arxivlarida ham mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЙТИШУВ — фольклор жанри. Туркий халқлар оғзаки ижодида А. бадиҳагўй халқ шоирлари, бахши, жиров, оқин, халфа ва лапарчиларнинг ўзига хос мусобақаси, мушоира йўли ва улар истеъдодини белгиловчи ўзига хос синов ҳисобланади. Бундан ташқари, бирор эпик мазмундаги фольклор асарлари таркибида ҳам учрайди. Хусусан, «Гўруғли» туркум достонлари, «Ошиқ Ғариб ва Шоҳсанам», «Бозиргон ва Гўруғли» сингари достонлар қаҳрамонлари фаолиятини яна ҳам ёрқин намоён этишда, уларнинг шеърий истеъдоди, қуввайи ҳофизаси қай даражадалигини кўрсатишда А. лардан фойдаланилган.
А. жанри 19- а.да кенг тарқалган бўлиб, халқ бахшилари, оқинлари, жировлари халқ олдида бадиҳа йўли б-н белгиланган мавзу доирасида ўзаро ижодий мусобақа қилишган. Унда танланган мавзудан чиқиб кетмаслик, анъанага риоя этишлик, бадиий маҳорат даражаси, тингловчиларга мос куйлашлик каби мезонлар ҳисобга олинган. А. фақат халқ бахшилари, шоирлари, жировлари, оқинлари ўртасидаги ижодий мусобақа бўлиб қолмай, ўз навбатида, халқ миллий маросим ва анъаналарида йигитлар б-н қизларнинг ёки икки гуруҳнинг ўзаро сезгирлик, зукколик ва ҳозиржавоблик кўриги сифатида ҳам машҳурдир. А.нинг ёзиб олинган намуналари ўзбек фольклори архивларида ҳам мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.