Ayvon

Ayvon — Örta Osiyoda iqlimiy şaroit (asosan yoz fasli)ga möljallab qurilgan usti yopiq, 1, 2 yoki 3 tomoni oçiq bino. A.ning şim.ga qaratib solinadigan (ters ayvon) va jan.ga qaratib solinadigan (öng ayvon, kungay ayvon) xillari böladi. Tuzilişi jihatidan A.ning dahliz-A., ustunli A., ravokli A. kabi turlari bor. Ravoqli A.ning eng murakkabi peştoq şaklida quriladi. A. sahni köpinça sufa (supa) deb ataladi. A., odatda, çiroyli qilib bezatiladi. Şifti va devorlari böyaladi, yoğoç ustunlariga öyma naqşlar solinadi.

A. özbek milliy me'morligida qad. dan turar joy va jamoat binolarining muhim qismi bölib kelgan. A. hovli, masjid, Madrasa, dökon va saroylarda yozgi bino sifatida qurilgan. A. joyning iqlimiy şaroitiga qarab turli şaklda quriladi. Mac, Farğona vodiysida A. imorat oldiga qurilib, «peşayvon» deb yuritiladi. Buxoro A.lari baland va kambarpast böladi. Toşkent va Samarqand A.lari köpinça xonalar oldi va oraliğiga quriladi. Xorazm (köproq Xiva) A.lari atrofdagi xonalardan balandroq va şim. tomonga qaratib quriladi. Bunday A.larni xorazmliklar «ullu (katta, şoh) ayvon» deyişadi. Xiva hovlilarida kambar (ters) A.lar ham bölib, ular köpinça xöjalik binolari oldiga quriladi. Ba'zi şevalarda (Qaşqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida) bostirma şaklidagi binolarni ham A. deb ataydilar. Xalq tilida binoning boşqa xalqlar me'morligidan ötgan balkon, veranda kabi qismlari ham A. deb yuritiladi.