Ayyor
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 234–235-b. — ziyouz.com
Ayyor AYYOR, ayyorlar (arab. — muğombir, daydi, yalangoyoq, maxfiy iş olib boruvçi) — 1) Iroq va Eron şaharlarida 9—11-a.larda diniy va siyosiy tusdagi ğalayonlarda faol iştirok etgan ğoziylarning bir tabaqasi. Mac, safforiylar qöşinining tarkibiy qismini al-mutatavvi'a («köngillilar») taşkil qilgan, ularni kamsitib A. deb («muttahamlar» ma'nosi ham bor) ataşgan. A. tabaqasi yersiz va qoçoq dehqonlar hisobiga safini tölatib borgan. A. mamlakat siyosiy hayotida muhim rol öynaganlar. Jangda alohida jasorat, şijoat körsatgan A. yuqoriroq tabaqaga — sarhanglar qatoriga ötkazilgan; 2) örta asrlarda özaro jang qiluvçi ikki mamlakatning biridan ikkinçisining orqa tomoniga, şuningdek duşman qöşini orasiga maxfiy ravişda yuborilib, unda hiyla-nayrang işlatib qutqu soliş, qöşinning orasini buziş, eng ke-rakli kişilarni aldab yöldan uriş yoki qölga tuşiriş kabi işlar b-n şuğullanuvçi şaxs.
Ötmişda xon (bek)liklar örtasidagi özaro nizo-janjallarda A.lar katta xizmat qilgan. Mac, Mehtarbodi Yaldoyi Samarqandiy, Çor Zölobiy, Doğuli, Xavoriq («Abomuslim» dostonida), Kamak Kayyoniy («Jamşid» dostonida), Yosuman (A. Navoiyning «Farhod va Şirin» dostonida) va b.; 3) muğombir, «tulki», öz foydasi uçun zimdan iş qiluvçi şaxs; 4) badiiy adabiyotda şöx, dilrabo, nozli, sehrgar, öziga rom etuvçi yor (ma'şuqa).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЙЁР, айёрлар (араб. — муғомбир, дайди, ялангоёқ, махфий иш олиб борувчи) — 1) Ироқ ва Эрон шаҳарларида 9—11-а.ларда диний ва сиёсий тусдаги ғалаёнларда фаол иштирок этган ғозийларнинг бир табақаси. Mac, саффорийлар қўшинининг таркибий қисмини ал-мутатаввиъа («кўнгиллилар») ташкил қилган, уларни камситиб А. деб («муттаҳамлар» маъноси ҳам бор) аташган. А. табақаси ерсиз ва қочоқ деҳқонлар ҳисобига сафини тўлатиб борган. А. мамлакат сиёсий ҳаётида муҳим роль ўйнаганлар. Жангда алоҳида жасорат, шижоат кўрсатган А. юқорироқ табақага — сарҳанглар қаторига ўтказилган; 2) ўрта асрларда ўзаро жанг қилувчи икки мамлакатнинг биридан иккинчисининг орқа томонига, шунингдек душман қўшини орасига махфий равишда юборилиб, унда ҳийла-найранг ишлатиб қутқу солиш, қўшиннинг орасини бузиш, энг ке-ракли кишиларни алдаб йўлдан уриш ёки қўлга тушириш каби ишлар б-н шуғулланувчи шахс.
Ўтмишда хон (бек)ликлар ўртасидаги ўзаро низо-жанжалларда А.лар катта хизмат қилган. Mac, Меҳтарбоди Ялдойи Самарқандий, Чор Зўлобий, Доғули, Хавориқ («Абомуслим» достонида), Камак Кайёний («Жамшид» достонида), Ёсуман (А. Навоийнинг «Фарҳод ва Ширин» достонида) ва б.; 3) муғомбир, «тулки», ўз фойдаси учун зимдан иш қилувчи шахс; 4) бадиий адабиётда шўх, дилрабо, нозли, сеҳргар, ўзига ром этувчи ёр (маъшуқа).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.