Azidlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212-b. — ziyouz.com
Azidlar — kimyoviy birikmalar, tarkibida bir yoki bir neça — N3 guruhi bölgan azid kislota hosilalari. Anorganik A.ga azid kislota tuzlari [mas, natriy azid NaN3, qörğoşin azid Pb(N3)2], galogenazidlar (mas, xlor-azid C1N3) va b. kiradi. Köpçilik anorganik A. yengil zarblaniş yoki işqalaniş natijasida nam holda bölişiga qaramay portlaş xossasiga ega (mas, qörğoşin azid portlaş xossasini kuçaytiruvçi modda sifatida qöllaniladi). Azid kislota va uning boşqa tuzlarini olişda odatda suyuqlantirilgan natriy amid orqali azot (1)-oksid ötkaziş yöli b-n olinadigan natriy azid xom aşyo bölib xizmat qiladi. Barça organik A., alkil va aril (umumiy formulasi RN3) yoki atsil ma'lum darajada portlovçi moddalar xossasiga ega. Nitroguanilazid HNqC(NHNO2)N3 organik A.ga misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЗИДЛАР — кимёвий бирикмалар, таркибида бир ёки бир неча — N3 гуруҳи бўлган азид кислота ҳосилалари. Анорганик А.га азид кислота тузлари [мас, натрий азид NaN3, қўрғошин азид Pb(N3)2], галогеназидлар (мас, хлор-азид C1N3) ва б. киради. Кўпчилик анорганик А. енгил зарбланиш ёки ишқаланиш натижасида нам ҳолда бўлишига қарамай портлаш хоссасига эга (мас, қўрғошин азид портлаш хоссасини кучайтирувчи модда сифатида қўлланилади). Азид кислота ва унинг бошқа тузларини олишда одатда суюқлантирилган натрий амид орқали азот (1)-оксид ўтказиш йўли б-н олинадиган натрий азид хом ашё бўлиб хизмат қилади. Барча органик А., алкил ва арил (умумий формуласи RN3) ёки ацил маълум даражада портловчи моддалар хоссасига эга. Нитрогуанилазид HNқC(NHNO2)N3 органик А.га мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.