Azoböyoqlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 220-b. — ziyouz.com
Azoböyoqlar — molekulasida aromatik radikallar (ba'zi geterotsiklik birikmalar)ni birlaştiruvçi bir yoki bir neça azoguruh bölgan organik böyovçi moddalar. Odatda A. tarkibiga muayyan sondagi aminoguruh, oksiguruh va b. guruhlar kiradi. Azoguruh soniga qarab mono-, di-, tri- va poliazoböyoqlar bölişi mumkin. A. molekulasi tarkibida auksoxromlar böladi. Azobirikmalarda esa auksoxromlar bölmaydi. A. xilma-xilligi va sifati jihatidan böyoqlar orasida birinçi örinni egallaydi. Ularni hosil qiliş uçun, avvalo, aromatik aminlar dia-zotirlaş reaksiyasiga kiritiladi. Bunda hosil bölgan diazobirikmalarga, odatda aromatik aminlar yoki fenollar ta'sir ettirib, A. olinadi. A. kislotali, asosli, erimaydigan böyoqlar va b.ga bölinadi. Bulardan taşqari, pigment A., lok A., moy va spirtda eriydigan A., atsetat ipagini böyaydigan A. va b. böladi. A. töqimaçilik sanoatida, lok-böyoq, poligrafiya, könçilik, qoğoz, rezina sanoatida va sanoatning boşqa tarmoqlarida işlatiladi (q. Sintetik böyoqlar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЗОБЎЁҚЛАР — молекуласида ароматик радикаллар (баъзи гетероциклик бирикмалар)ни бирлаштирувчи бир ёки бир неча азогуруҳ бўлган органик бўёвчи моддалар. Одатда А. таркибига муайян сондаги аминогуруҳ, оксигуруҳ ва б. гуруҳлар киради. Азогуруҳ сонига қараб моно-, ди-, три- ва полиазобўёқлар бўлиши мумкин. А. молекуласи таркибида ауксохромлар бўлади. Азобирикмаларда эса ауксохромлар бўлмайди. А. хилма-хиллиги ва сифати жиҳатидан бўёқлар орасида биринчи ўринни эгаллайди. Уларни ҳосил қилиш учун, аввало, ароматик аминлар диа-зотирлаш реакциясига киритилади. Бунда ҳосил бўлган диазобирикмаларга, одатда ароматик аминлар ёки феноллар таъсир эттириб, А. олинади. А. кислотали, асосли, эримайдиган бўёқлар ва б.га бўлинади. Булардан ташқари, пигмент А., лок А., мой ва спиртда эрийдиган А., ацетат ипагини бўяйдиган А. ва б. бўлади. А. тўқимачилик саноатида, лок-бўёқ, полиграфия, кўнчилик, қоғоз, резина саноатида ва саноатнинг бошқа тармоқларида ишлатилади (қ. Синтетик бўёқлар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.