Azot oksidlari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 224-b. — ziyouz.com
Azot oksidlari — azotning kislorod b-n hosil qilgan birikmalari. A.o. azot va kislorod molekulalarining birikişidan hosil bölib, reaksiya issiqlik yutilişi b-n boradi. Ba'zilari termodinamik jihatdan beqaror. Azotning quyidagi oksidlari ma'lum: azot (1)-oksid N2O, azot (I)-oksid NO, azot (Ş)-oksid N2O3, azot (GU)-oksid NO2, azot qöş oksid N2O4 va azot (V)- oksid N2O5. Azot (1)-oksid N2O — rangsiz, xuşböy şirinroq gaz, suvda oz miqdorda eriydi; kislota, işqor va suv b-n birikmalar hosil qilmaydi; yuqori (900°) t-rada azot b-n kislorodga ajraladi, havo b-n aralaşmasi tibbiyotda narkoz sifatida işlatiladi. Azot (N)- oksid NO — rangsiz gaz, suvda kam eriydi, havodagi kislorod b-n oksidlanib, azot (IV)-oksidga aylanadi; birikiş reaksiyalariga kirişadi; nitrat kislota işlab çiqarişda asosiy oraliq mahsulot hisoblanadi. Azot (P)-oksid ammiakni katalitik oksidlaş yoki azot b-n kislorod aralaşmasini Volta yoyidan ötkaziş orqali olinadi. Azot (1P)- oksid N2O3 — qönğir tusli gaz, kondensatlanganida kök tusli suyuqlikka aylanadi; suv b-n birikib, nitrit kislota (HNO2) hosil qiladi. Azot (II)- va (1U)-oksidlar aralaşmasini sovitiş natijasida hosil böla-di; beqaror modda. Azot (IV)-oksid NO2 — qönğir rangli gaz, suv b-n birikib, nitrat kislota (HNO3) va nitrit kislota hosil qiladi. U kuçli oksidlovçi, raketaning suyuq yonilğisini oksidlaş, organik moddalarni nitrolaş uçun işlatiladi. Azot qöş oksid N2O4 va azot (U)-oksid N2O5 — rangsiz kristall modda. Amalda deyarli işlatilmaydi. A.o. fiziologik faol moddalardir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЗОТ ОКСИДЛАРИ — азотнинг кислород б-н ҳосил қилган бирикмалари. А.о. азот ва кислород молекулаларининг бирикишидан ҳосил бўлиб, реакция иссиқлик ютилиши б-н боради. Баъзилари термодинамик жиҳатдан беқарор. Азотнинг қуйидаги оксидлари маълум: азот (1)-оксид N2O, азот (И)-оксид NO, азот (Ш)-оксид N2O3, азот (ГУ)-оксид NO2, азот қўш оксид N2O4 ва азот (V)- оксид N2O5. Азот (1)-оксид N2O — рангсиз, хушбўй ширинроқ газ, сувда оз миқдорда эрийди; кислота, ишқор ва сув б-н бирикмалар ҳосил қилмайди; юқори (900°) т-рада азот б-н кислородга ажралади, ҳаво б-н аралашмаси тиббиётда наркоз сифатида ишлатилади. Азот (Н)- оксид NO — рангсиз газ, сувда кам эрийди, ҳаводаги кислород б-н оксидланиб, азот (IV)-оксидга айланади; бирикиш реакцияларига киришади; нитрат кислота ишлаб чиқаришда асосий оралиқ маҳсулот ҳисобланади. Азот (П)-оксид аммиакни каталитик оксидлаш ёки азот б-н кислород аралашмасини Вольта ёйидан ўтказиш орқали олинади. Азот (1П)- оксид N2O3 — қўнғир тусли газ, конденсатланганида кўк тусли суюқликка айланади; сув б-н бирикиб, нитрит кислота (HNO2) ҳосил қилади. Азот (II)- ва (1У)-оксидлар аралашмасини совитиш натижасида ҳосил бўла-ди; беқарор модда. Азот (IV)-oксид NO2 — қўнғир рангли газ, сув б-н бирикиб, нитрат кислота (HNO3) ва нитрит кислота ҳосил қилади. У кучли оксидловчи, ракетанинг суюқ ёнилғисини оксидлаш, органик моддаларни нитролаш учун ишлатилади. Азот қўш оксид N2O4 ва азот (У)-оксид N2O5 — рангсиз кристалл модда. Амалда деярли ишлатилмайди. А.о. физиологик фаол моддалардир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.