Azotlaş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 225-b. — ziyouz.com
Azotlaş — kimyoviy-issiqlik işlovi beriş usullaridan biri. A. pölat, titan, ba'zi qotişmalardan tayyorlangan detallarning sirtqi qatlamini azotga töyintirişdan iborat. Detalning azotga töyintirilgan sirtqi qatlami juda qattiq, yeyilişga va zanglaşga çidamli bölib qoladi. Yuqori t-ralar ta'sirida böladigan va işqalanuvçi detallar, dvigatel klapanlari, tişli ğildiraklar va b. detallarning iş sirti azotlanadi. Detallarga uzil-kesil issiqlik işlovi berilib va silliqlanib, zarur ölçamga keltirilganidan keyingina A. amalga oşiriladi. Pölat detallarning sirtqi qatlami ammiak oqimida 500—600° t-rada azotlanadi. Buning uçun detal oğzi ziç berkitiladigan mufel peçta joylanadi. Mufelga ammiak (NH3) yuboriladi, ammiak azot b-n vodorodga parçalanadi. Azot atomlari detalning sirtqi qatlamiga diffuziyalanadi. Azot temir b-n reaksiyaga kirişib, qattiq nitridlar hosil qiladi, natijada detalning azotlangan sirtqi qatlami qattiq bölib qoladi. Titan qotişmalarni A. 850—950° t-rada öta toza azot muhitida amalga oşiriladi. Ad.:Töraxonov A. S, Metallşunoslik va termik işlaş, T., 1968.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЗОТЛАШ — кимёвий-иссиқлик ишлови бериш усулларидан бири. А. пўлат, титан, баъзи қотишмалардан тайёрланган деталларнинг сиртқи қатламини азотга тўйинтиришдан иборат. Деталнинг азотга тўйинтирилган сиртқи қатлами жуда қаттиқ, ейилишга ва занглашга чидамли бўлиб қолади. Юқори т-ралар таъсирида бўладиган ва ишқаланувчи деталлар, двигатель клапанлари, тишли ғилдираклар ва б. деталларнинг иш сирти азотланади. Деталларга узил-кесил иссиқлик ишлови берилиб ва силлиқланиб, зарур ўлчамга келтирилганидан кейингина А. амалга оширилади. Пўлат деталларнинг сиртқи қатлами аммиак оқимида 500—600° т-рада азотланади. Бунинг учун деталь оғзи зич беркитиладиган муфель печта жойланади. Муфелга аммиак (NH3) юборилади, аммиак азот б-н водородга парчаланади. Азот атомлари деталнинг сиртқи қатламига диффузияланади. Азот темир б-н реакцияга киришиб, қаттиқ нитридлар ҳосил қилади, натижада деталнинг азотланган сиртқи қатлами қаттиқ бўлиб қолади. Титан қотишмаларни А. 850—950° т-рада ўта тоза азот муҳитида амалга оширилади. Ад.:Тўрахонов А. С, Металлшунослик ва термик ишлаш, Т., 1968.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.