Azov dengizi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221-b. — ziyouz.com
Azov dengizi — Atlantika okeani havzasiga mansub örta dengiz. Ukraina va Rossiya yerlari oraliğida. Kerç böğozi orqali Kora dengiz b-n tutaşadi. Mayd. 38 ming km2. Suvning örtaça hajmi 320 km3. Dengiz tubi tekis. Örtaça çuq. 8 m, eng çuqur joyi 14 m. Qirğoği u qadar egri-bugri emas. Sohilining ğarbi, şim. va şarqi pasttekislik. Eng yirik qöltiği — Taganrog. Ğarbiy qirğoği yaqinida Sivaş qöltiği A.d.dan kambar Arabat strelkasi b-n ajralgan. Kirğoq yaqinida Biryuçiy, Çerepaxa va bir guruh Pesçaniy orollari bor. A.d. ga Don, Kuban va b. daryolar quyiladi. A.d. atrofi iqlimi kontinental, havoning örtaça t-rasi yezda 23,5°, 24,5», qişda -1°, -6°, yiliga 312—528 mm yoğin tuşadi. Suv t-rasi yezda 25», 30°, qişda 0°dan past. Şörligi 9—11°. A.d. dek. oxiridan mart boşlarigaça muz b-n qoplanadi. Oqimlari şamol esişiga qarab özgarib turadi; örta qismida soat mili yönalişiga qarama-qarşi oqadigan oqim bor. Suvi loyqa. Dengizda tişli baliqlar bor. Organik moddalar miqdori boşqa dengizdagilarga qaraganda 5—6 marta köp. Eng yirik portlari: Mariupol, Taganrog, Yeysk, Berdyansk.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЗОВ ДЕНГИЗИ — Атлантика океани ҳавзасига мансуб ўрта денгиз. Украина ва Россия ерлари оралиғида. Керчь бўғози орқали Кора денгиз б-н туташади. Майд. 38 минг км2. Сувнинг ўртача ҳажми 320 км3. Денгиз туби текис. Ўртача чуқ. 8 м, энг чуқур жойи 14 м. Қирғоғи у қадар эгри-бугри эмас. Соҳилининг ғарби, шим. ва шарқи пасттекислик. Энг йирик қўлтиғи — Таганрог. Ғарбий қирғоғи яқинида Сиваш қўлтиғи А.д.дан камбар Арабат стрелкаси б-н ажралган. Кирғоқ яқинида Бирючий, Черепаха ва бир гуруҳ Песчаний ороллари бор. А.д. га Дон, Кубань ва б. дарёлар қуйилади. А.д. атрофи иқлими континентал, ҳавонинг ўртача т-раси езда 23,5°, 24,5», қишда -1°, -6°, йилига 312—528 мм ёғин тушади. Сув т-раси езда 25», 30°, қишда 0°дан паст. Шўрлиги 9—11°. А.д. дек. охиридан март бошларигача муз б-н қопланади. Оқимлари шамол эсишига қараб ўзгариб туради; ўрта қисмида соат мили йўналишига қарама-қарши оқадиган оқим бор. Суви лойқа. Денгизда тишли балиқлар бор. Органик моддалар миқдори бошқа денгиздагиларга қараганда 5—6 марта кўп. Энг йирик портлари: Мариуполь, Таганрог, Ейск, Бердянск.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.