Baçadon tuşişi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155-b. — ziyouz.com
Baçadon tuşişi - baçadon va diloqning öz örnidan pastga siljişi b-n keçadigan kasallik; bunda baçadon töla (jinsiy teşikdan çiqib ketadi) yoki qisman (jinsiy teşikdan baçadon böyni çiqadi xolos) tu-şişi mumkin. Köproq yoşi kattaroq ayollarda kuzatiladi.
Içki jinsiy a'zolarni öz örnida uşlab turadigan çanoq tubi muskullari faoliyatining buzilişi, qorin içki bosimining ortişi, jinsiy a'zolarning rivojlanmay qolişi, tuğ-ruq asoratlari, organizm töqimalarining böşaşişi va b. sabab böladi. B. t. natijasida çanoqdagi boşqa a'zolar: qovuq, töğri içak devori ham siljiydi. Baçadon tuşganda belda oğriq pay-do böladi, köp oqçil keladi, yuriş qiyinlaşadi. Agar baçadon töla tuşgan bölsa, bemor siyişga qiynaladi, çunki siydik yöli bekilib qoladi, bunda kuçli oğriq, ba'zan baçadonning yalliğlaniş kasalliklari va baçadon böynida turli yaraçaqalar hosil bölişi kuzatiladi. Bemorning ahvoliga qarab davo tayinlanadi, zaruriyat bölsa operatsiya qilinadi. Hozirgi vaqtda operatsiya yangi — laparoskop apparati yordamida yengil ötkazilmoqda. Operatsiya qiliş mumkin bölmasa, baçadon xalqasi (kolso)dan foydalaniş tavsiya etiladi, buni faqat vraç (ginekolog) buyuradi. B. t.ning oldini oliş uçun, uning ilk alomatlari sezilganda dar-hol ginekologga körsatiş va buyurganlarini (jismonan zöriqmaslik, davo fizkulturasi b-n şuğullaniş, qorin devori böşaşgan bölsa, bandaj taqiş va b.) bekam-köst bajariş lozim; bunda eng muhimi çilla davri tartibiga qatiy rioya qilişdir.
B. t. hayvonlarda hamuçraydi. Bunda baçadon ağdarilib, taşqariga çiqib qoladi. U, asosan, hayvonlarning vaqtidan ötib tuğişi, buzoq va yöldoşning qiyinlik b-n tortib olinişi, hayvon tuqqandan keyin tölğoqning zörayişi natijasida sodir böladi. B. tuşganda jinsiy yoriqdan qizil göştdor narsa çiqib, poçaning yuqorisigaça osilib qoladi. Öz vaqtida yordam berilmasa, baçadon qorayib, töq qizil rangga kiradi, söng nekroz hosil böladi. Davolaş: sigirning çanoq tomonini yelkasiga qaraganda balandroq qilib qöyib, baçadondan yöldoş ajratiladi. Tölğoqni pasaytiriş uçun 1% li novokain eritmasidan 20 — 30 ml yuboriladi. Baçadon aççiqtoş eritmasi yoki kaliy permanganatning kuçsiz (1:4000 — 6000) eritmasi b-n yuviladi. Baçadonni töğrilaş uçun qin lablariga yaqinroq joyni qöl b-n qisib, çanoq böşliğiga kirgiziladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЧАДОН ТУШИШИ - бачадон ва дилоқнинг ўз ўрнидан пастга силжиши б-н кечадиган касаллик; бунда бачадон тўла (жинсий тешикдан чиқиб кетади) ёки қисман (жинсий тешикдан бачадон бўйни чиқади холос) ту-шиши мумкин. Кўпроқ ёши каттароқ аёлларда кузатилади.
Ички жинсий аъзоларни ўз ўрнида ушлаб турадиган чаноқ туби мускуллари фаолиятининг бузилиши, қорин ички босимининг ортиши, жинсий аъзоларнинг ривожланмай қолиши, туғ-руқ асоратлари, организм тўқималарининг бўшашиши ва б. сабаб бўлади. Б. т. натижасида чаноқдаги бошқа аъзолар: қовуқ, тўғри ичак девори ҳам силжийди. Бачадон тушганда белда оғриқ пай-до бўлади, кўп оқчил келади, юриш қийинлашади. Агар бачадон тўла тушган бўлса, бемор сийишга қийналади, чунки сийдик йўли бекилиб қолади, бунда кучли оғриқ, баъзан бачадоннинг яллиғланиш касалликлари ва бачадон бўйнида турли ярачақалар ҳосил бўлиши кузатилади. Беморнинг аҳволига қараб даво тайинланади, зарурият бўлса операция қилинади. Ҳозирги вақтда операция янги — лапароскоп аппарати ёрдамида енгил ўтказилмоқда. Операция қилиш мумкин бўлмаса, бачадон халқаси (кольцо)дан фойдаланиш тавсия этилади, буни фақат врач (гинеколог) буюради. Б. т.нинг олдини олиш учун, унинг илк аломатлари сезилганда дар-ҳол гинекологга кўрсатиш ва буюрганларини (жисмонан зўриқмаслик, даво физкультураси б-н шуғулланиш, қорин девори бўшашган бўлса, бандаж тақиш ва б.) бекам-кўст бажариш лозим; бунда энг муҳими чилла даври тартибига қатьий риоя қилишдир.
Б. т. ҳайвонларда ҳамучрайди. Бунда бачадон ағдарилиб, ташқарига чиқиб қолади. У, асосан, ҳайвонларнинг вақтидан ўтиб туғиши, бузоқ ва йўлдошнинг қийинлик б-н тортиб олиниши, ҳайвон туққандан кейин тўлғоқнинг зўрайиши натижасида содир бўлади. Б. тушганда жинсий ёриқдан қизил гўштдор нарса чиқиб, почанинг юқорисигача осилиб қолади. Ўз вақтида ёрдам берилмаса, бачадон қорайиб, тўқ қизил рангга киради, сўнг некроз ҳосил бўлади. Даволаш: сигирнинг чаноқ томонини елкасига қараганда баландроқ қилиб қўйиб, бачадондан йўлдош ажратилади. Тўлғоқни пасайтириш учун 1% ли новокаин эритмасидан 20 — 30 мл юборилади. Бачадон аччиқтош эритмаси ёки калий перманганатнинг кучсиз (1:4000 — 6000) эритмаси б-н ювилади. Бачадонни тўғрилаш учун қин лабларига яқинроқ жойни қўл б-н қисиб, чаноқ бўшлиғига киргизилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.