Badariy madaniyati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9-b. — ziyouz.com
Badariy madaniyati - Afrika qitasida dehqonçilik b-n şuğullangan qabilalarning eng qad. madaniyati. Dastlab arxeologik yodgorliklar Badariy qişloğida (Misr) örganilganligi uçun şu nomni olgan. B.m. Nil vodiysida keng tarqalgan. Ayrim qabilalar b-n aloqalar qayiqlar yordamida amalga oşirilgan.
B.m. yodgorliklari mil. av. 6ming yillikning oxiri va 5ming yillikda Nil vodiysida yaşagan dehqonlarning iqtisodiy va madaniy hayotiga oid boy arxeologik materiallar berdi. Mozor, manzilgohlar, neolit davri boltalari, naqşli kamalak öqlar, çökiç, çaqmoqtoşdan işlangan piçoq, yiğma öroq, yoğoç bumerang, suyak qarmoqlar, ayollarning loy va fil suyagidan işlangan haykalçalari, fil suyagidan işlangan qoşiq va taroqlar, fil suyagi, toş va loydan işlangan turli idiştovoqlar topildi. Ba'zi idişlarda arpa va buğdoy qipiqlari hozirgaça saqlangan. Sopol idişlarning sirtiga qora rang b-n oddiy geometrik naqşlar solingan. B. m. mozorlarini qaziş vaqtida olib borilgan kuzatişlarga asosan qad. Misrda neolit davridan boşlab öliklarni qabrga ğujanak qilib, kiyimda, öng yoki çap bikini b-n kömiş odati borligi aniqlandi. Badariy mozorlaridan topilgan yolğiz mis bigizni hisobga olmaganda, barça mehnat qurollari, buyumlar, bezaklar — toş, fil suyagi, yoğoç va loydan işlangan. Qad. badariylarning boşi çözinçoq, negr tipida bölgan. Ular asosan dehqonçilik, ovçilik b-n şuğullangan.
Ad.: Vsemirnaya istoriya, t. I, gl.Z, M., 1955; Ç a y l d G., Drevneyşiy Vostok v svete novix raskopok, per. s angl., M., 1956.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАДАРИЙ МАДАНИЯТИ - Африка қитьасида деҳқончилик б-н шуғулланган қабилаларнинг энг қад. маданияти. Дастлаб археологик ёдгорликлар Бадарий қишлоғида (Миср) ўрганилганлиги учун шу номни олган. Б.м. Нил водийсида кенг тарқалган. Айрим қабилалар б-н алоқалар қайиқлар ёрдамида амалга оширилган.
Б.м. ёдгорликлари мил. ав. 6минг йилликнинг охири ва 5минг йилликда Нил водийсида яшаган деҳқонларнинг иқтисодий ва маданий ҳаётига оид бой археологик материаллар берди. Мозор, манзилгоҳлар, неолит даври болталари, нақшли камалак ўқлар, чўкич, чақмоқтошдан ишланган пичоқ, йиғма ўроқ, ёғоч бумеранг, суяк қармоқлар, аёлларнинг лой ва фил суягидан ишланган ҳайкалчалари, фил суягидан ишланган қошиқ ва тароқлар, фил суяги, тош ва лойдан ишланган турли идиштовоқлар топилди. Баъзи идишларда арпа ва буғдой қипиқлари ҳозиргача сақланган. Сопол идишларнинг сиртига қора ранг б-н оддий геометрик нақшлар солинган. Б. м. мозорларини қазиш вақтида олиб борилган кузатишларга асосан қад. Мисрда неолит давридан бошлаб ўликларни қабрга ғужанак қилиб, кийимда, ўнг ёки чап бикини б-н кўмиш одати борлиги аниқланди. Бадарий мозорларидан топилган ёлғиз мис бигизни ҳисобга олмаганда, барча меҳнат қуроллари, буюмлар, безаклар — тош, фил суяги, ёғоч ва лойдан ишланган. Қад. бадарийларнинг боши чўзинчоқ, негр типида бўлган. Улар асосан деҳқончилик, овчилик б-н шуғулланган.
Ад.: Всемирная история, т. I, гл.З, М., 1955; Ч а й л д Г., Древнейший Восток в свете новых раскопок, пер. с англ., М., 1956.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.