Badiha
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19-b. — ziyouz.com
Badiha — xalq oğzaki ijodi an'analari asosida tuyqusdan, birdaniga aytilgan söz, şe'r yoki qöşiq. Jahon xalqlari ijodida uçraydi. Muayyan asarni ijro yoki qayta ijro etganda ijodkorning unga kiritgan ijodiy özgartişlari. B. san'atning barça turiga xos bölib, tur va janrlar xususiyatiga köra turli körinişlarda namoyon böladi. B. deganda, köp hollarda şe'riy ta'bga ega, sözga çeçan kişilarning tayyorgarliksiz, tösatdan, qandaydir içki tuğyon b-n aytgan jozibali sözlari, satrlari tuşuniladi. Lekin har qanday B. yuksak tajriba va iqtidor b-n boğliq. Baxşilar, askiyaçilar, masxarabozlar, ertakçilar san'atida bu yorqin namoyon böladi. Hatto xalq oğzaki ijodining ayrim janrlari tölaligiça B. asosida ijro etiladi (mas, Askiya). Xalq ijodçilari orasida B. san'ati qadimdan yuksak qadrlanib kelgan. Pölkan, Islom şoir, Fozil Yöldoş öğli, Ergaş Jumanbulbul öğli va b. baxşi-şoirlar, Yusufjon qiziq, Amin buva, Jöraxon Sultonov, Abdulxay Maxsum Qozoqov va b. söz ustalari ijodida B. asosiy örin tutadi. Yozma adabiyotda B. asosan muşoira tarzida yaratilgan. B.lar yaratiş va aytiş ayniqsa Alişer Navoiy zamonida taraqqiy etgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАДИҲА — халқ оғзаки ижоди анъаналари асосида туйқусдан, бирданига айтилган сўз, шеър ёки қўшиқ. Жаҳон халқлари ижодида учрайди. Муайян асарни ижро ёки қайта ижро этганда ижодкорнинг унга киритган ижодий ўзгартишлари. Б. санъатнинг барча турига хос бўлиб, тур ва жанрлар хусусиятига кўра турли кўринишларда намоён бўлади. Б. деганда, кўп ҳолларда шеърий таъбга эга, сўзга чечан кишиларнинг тайёргарликсиз, тўсатдан, қандайдир ички туғён б-н айтган жозибали сўзлари, сатрлари тушунилади. Лекин ҳар қандай Б. юксак тажриба ва иқтидор б-н боғлиқ. Бахшилар, аскиячилар, масхарабозлар, эртакчилар санъатида бу ёрқин намоён бўлади. Ҳатто халқ оғзаки ижодининг айрим жанрлари тўлалигича Б. асосида ижро этилади (мас, Аския). Халқ ижодчилари орасида Б. санъати қадимдан юксак қадрланиб келган. Пўлкан, Ислом шоир, Фозил Йўлдош ўғли, Эргаш Жуманбулбул ўғли ва б. бахши-шоирлар, Юсуфжон қизиқ, Амин бува, Жўрахон Султонов, Абдулхай Махсум Қозоқов ва б. сўз усталари ижодида Б. асосий ўрин тутади. Ёзма адабиётда Б. асосан мушоира тарзида яратилган. Б.лар яратиш ва айтиш айниқса Алишер Навоий замонида тараққий этган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.