Badiiy muzeylar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 14-b. — ziyouz.com
Badiiy muzeylar - tasviriy va amaliy bezak san'ati hamda me'moriy yodgorliklarni yiğiş, saqlaş, ta'mirlaş, saralaş, körgazmalarda namoyiş etiş, örganiş, tarğib etiş b-n şuğullanadigan, san'atşunoslik yunalişidagi ilmiy ma'rifiy va tadqiqotlar olib boriladigan muassasalar. Muzeylar töplamlari muntazam yangi san'at asarlari hisobiga boyib turadi, ular körgazma zallariga, töplamni asraş uçun qöşimça xonalarga, ta'mirlaş ustaxonasi, qiroatxonali kutubxona, fototeka, fotolaboratoriya va ş.k.ga ega. Qadimda san'at asarlari ibodatxonalarda, jamoat binolarida, hukmdorlarning saroylarida, rassom va haykaltaroşlarga, bezak san'ati ustalariga homiylik qilgan badavlat kişilarning xonadonlarida yiğib saqlangan. San'at asarlarini izçil tarzda töplaş Uyğoniş davridan boşlandi, maxsus binolar ajratildi, bu binolar muzey deb atala boşlandi. Dastlabki B. m. orasida eng muhimi antik san'at asarlari, italyan rassomlarining kartinalaridan iborat bölgan Mediçilar töplamidir (15- a., Florensiya). Ğarbiy Yevropa mamlakatlarida san'at asarlari saqlanadigan galereyalar taşkil topdi (Madridda Prado, Parijda Luvr va b.), ayrim xususiy töplamlarda asarlar milliy maktablarga ajratildi. Londonda birinçi davlat muzeyi — Britaniya muzeyi taşkil qilindi, davlat ixtiyoridagi B.m. kişilarni san'at asarlari ta'sirida tarbiyalaydigan muassasalarga aylandi. 19- a. mobaynida ixtisoslaştirilgan muzeylar (badiiy hunarmandlik, amaliy san'at asarlari muzeylari — Londonda Saut-Kensington muzeyi, hoz. Viktoriya va Albert muzeyi, 1852; Parijda Bezak san'ati muzeyi, 1863 va b.), 20- a.dan zamonaviy san'atga bağişlangan muzeylar vujudga keldi. Şarq mamlakatlarida ham B.m. köpaydi (Tokio Milliy muzeyi, 1871; Pekinda Gugen muzey, 1914; Dehlida Hindiston Milliy muzeyi, 1948 va b.).
Özbekistonda B.m. taşkil etiş 19-a.ning 70- y.larida boşlandi. Özbekiston davlat san'at muzeyi 1918 y. knyaz Romanov töplami asosida taşkil topdi, keyinçalik yangi töplam va asarlar b-n boyib bordi, şuningdek hoz. Özbekistonda yaşab ijod etgan va etayotgan san'atkorlarning asarlari hisobiga boyib bormoqda. Özbekiston amaliy san'at muzeyi, A. Ikromov nomidagi Özbekiston xalqlari madaniyati va san'ati tarixi muzeyi va b. B.m. faoliyat körsatmoqda. B.m. faoliyatida muzeylarda saqlanayotgan san'at asarlari töplamini örganişga va tartibga solişga, ularning töliq körsatkiçlarini tuziş va naşr qilişga, ma'lum sanalarga bağişlangan tadbir (sessiya, körgazma)lar uyuştirişga, aholini estetik tarbiyalaşda ekskursiya, ma'ruza, suhbatlar,
badiiy studiyalar işini yölga qöyişga alohida ahamiyat beriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАДИИЙ МУЗЕЙЛАР - тасвирий ва амалий безак санъати ҳамда меъморий ёдгорликларни йиғиш, сақлаш, таъмирлаш, саралаш, кўргазмаларда намойиш этиш, ўрганиш, тарғиб этиш б-н шуғулланадиган, санъатшунослик йуналишидаги илмий маърифий ва тадқиқотлар олиб бориладиган муассасалар. Музейлар тўпламлари мунтазам янги санъат асарлари ҳисобига бойиб туради, улар кўргазма залларига, тўпламни асраш учун қўшимча хоналарга, таъмирлаш устахонаси, қироатхонали кутубхона, фототека, фотолаборатория ва ш.к.га эга. Қадимда санъат асарлари ибодатхоналарда, жамоат биноларида, ҳукмдорларнинг саройларида, рассом ва ҳайкалтарошларга, безак санъати усталарига ҳомийлик қилган бадавлат кишиларнинг хонадонларида йиғиб сақланган. Санъат асарларини изчил тарзда тўплаш Уйғониш давридан бошланди, махсус бинолар ажратилди, бу бинолар музей деб атала бошланди. Дастлабки Б. м. орасида энг муҳими антик санъат асарлари, итальян рассомларининг картиналаридан иборат бўлган Медичилар тўпламидир (15- а., Флоренция). Ғарбий Европа мамлакатларида санъат асарлари сақланадиган галереялар ташкил топди (Мадридда Прадо, Парижда Лувр ва б.), айрим хусусий тўпламларда асарлар миллий мактабларга ажратилди. Лондонда биринчи давлат музейи — Британия музейи ташкил қилинди, давлат ихтиёридаги Б.м. кишиларни санъат асарлари таъсирида тарбиялайдиган муассасаларга айланди. 19- а. мобайнида ихтисослаштирилган музейлар (бадиий ҳунармандлик, амалий санъат асарлари музейлари — Лондонда Саут-Кенсингтон музейи, ҳоз. Виктория ва Альберт музейи, 1852; Парижда Безак санъати музейи, 1863 ва б.), 20- а.дан замонавий санъатга бағишланган музейлар вужудга келди. Шарқ мамлакатларида ҳам Б.м. кўпайди (Токио Миллий музейи, 1871; Пекинда Гуген музей, 1914; Деҳлида Ҳиндистон Миллий музейи, 1948 ва б.).
Ўзбекистонда Б.м. ташкил этиш 19-а.нинг 70- й.ларида бошланди. Ўзбекистон давлат санъат музейи 1918 й. князь Романов тўплами асосида ташкил топди, кейинчалик янги тўплам ва асарлар б-н бойиб борди, шунингдек ҳоз. Ўзбекистонда яшаб ижод этган ва этаётган санъаткорларнинг асарлари ҳисобига бойиб бормоқда. Ўзбекистон амалий санъат музейи, А. Икромов номидаги Ўзбекистон халқлари маданияти ва санъати тарихи музейи ва б. Б.м. фаолият кўрсатмоқда. Б.м. фаолиятида музейларда сақланаётган санъат асарлари тўпламини ўрганишга ва тартибга солишга, уларнинг тўлиқ кўрсаткичларини тузиш ва нашр қилишга, маълум саналарга бағишланган тадбир (сессия, кўргазма)лар уюштиришга, аҳолини эстетик тарбиялашда экскурсия, маъруза, суҳбатлар,
бадиий студиялар ишини йўлга қўйишга алоҳида аҳамият берилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.