Badminton
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19–20-b. — ziyouz.com
Badminton (Angliyaning Badminton ş. nomidan) — patli koptok (volan)ni raketka b-n urib öynaladigan tennisga öxşaş sport öyini. Öyin törtburçakli maydonçada (yakkama-yakka uçraşuvlarda maydonça ölçovi 13,4x5,2 m va juftli öyinlarda 13,4x6,1 m) 1,55 m balandlikda tortilgan törda ötkaziladi. Öyinda raqib urgan koptokçani yerga tuşirmay unga qaytariş muhimdir. 15 xol (ayollar va bolalar 11 xol) gaça sanaladi. 3 yoki 5 qur öynaladi. Xol 0 va juft bölganda koptokça öngdan, toq bölganda çapdan uriladi. Juftli öyinlarda öng tomondan boşlanib, har xoldan keyin öyinçilar şerigi b-n örin almaştiradi. B. qad. Malayyada vujudga kelgan, keyinçalik Osiyodagi boşqa mamlakatlarga tarqalgan. 19-a. 70- y.larida Angliyada rasm bölib, öyin qoidalari işlab çiqilgaç Yevropaning boşqa mamlakatlariga ham yoyildi. Xalqaro badminton federatsiyasi (IBF) 1934 y. taşkil topdi, unga 80 dan ortiq mamlakat a'zo (1991). 1977 y.dan jahon birinçiligi ötkazib kelinadi. 1992 y.dan Olimpiya öyinlari dasturidan joy oldi. Erkaklar uçun Tomas kubogi (1947 y.dan), ayollar uçun Uber kubogi (1955 y.dan) eng yirik xalqaro musobaqalar, Angliyaning oçiq birinçiligi (Uimbldon turniri) esa norasmiy jahon çempionata hisoblanadi. B. Özbekistonda 50- y.lardan rivojlana boşladi.
«BADOYE ul-LUĞAT» («Ajoyib luğat») — Alişer Navoiyning şe'riyatini izoxlaş uçun tuzilgan özbekça-forsça luğat. Muallifi — Tole Hiraviy. 1500-y.larda Sulton Husaynning topşiriğiga binoan tuzilgan. «B.ul-l.»da mingga yaqin söz va iboralar berilgan. Hajmi — 180 bet. 1—10- betlarida luğatçilik va bu luğat haqida ma'lumot berilgan. Unda ot, sifat, son va olmoşlar boş kelişikda, fe'llar masdar şaklida körsatilgan. «B.ul-l.» luğatçilik taraqqiyotiga sezilarli ta'sir körsatgan. Prof. A. K. Borovkov tomonidan örganilib, naşr ettirilgan (1961).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАДМИНТОН (Англиянинг Бадминтон ш. номидан) — патли копток (волан)ни ракетка б-н уриб ўйналадиган теннисга ўхшаш спорт ўйини. Ўйин тўртбурчакли майдончада (яккама-якка учрашувларда майдонча ўлчови 13,4x5,2 м ва жуфтли ўйинларда 13,4x6,1 м) 1,55 м баландликда тортилган тўрда ўтказилади. Ўйинда рақиб урган коптокчани ерга туширмай унга қайтариш муҳимдир. 15 хол (аёллар ва болалар 11 хол) гача саналади. 3 ёки 5 қур ўйналади. Хол 0 ва жуфт бўлганда коптокча ўнгдан, тоқ бўлганда чапдан урилади. Жуфтли ўйинларда ўнг томондан бошланиб, ҳар холдан кейин ўйинчилар шериги б-н ўрин алмаштиради. Б. қад. Малайяда вужудга келган, кейинчалик Осиёдаги бошқа мамлакатларга тарқалган. 19-а. 70- й.ларида Англияда расм бўлиб, ўйин қоидалари ишлаб чиқилгач Европанинг бошқа мамлакатларига ҳам ёйилди. Халқаро бадминтон федерацияси (ИБФ) 1934 й. ташкил топди, унга 80 дан ортиқ мамлакат аъзо (1991). 1977 й.дан жаҳон биринчилиги ўтказиб келинади. 1992 й.дан Олимпия ўйинлари дастуридан жой олди. Эркаклар учун Томас кубоги (1947 й.дан), аёллар учун Убер кубоги (1955 й.дан) энг йирик халқаро мусобақалар, Англиянинг очиқ биринчилиги (Уимблдон турнири) эса норасмий жаҳон чемпионата ҳисобланади. Б. Ўзбекистонда 50- й.лардан ривожлана бошлади.
«БАДОЕ ул-ЛУҒАТ» («Ажойиб луғат») — Алишер Навоийнинг шеъриятини изохлаш учун тузилган ўзбекча-форсча луғат. Муаллифи — Толе Ҳиравий. 1500-й.ларда Султон Ҳусайннинг топшириғига биноан тузилган. «Б.ул-л.»да мингга яқин сўз ва иборалар берилган. Ҳажми — 180 бет. 1—10- бетларида луғатчилик ва бу луғат ҳақида маълумот берилган. Унда от, сифат, сон ва олмошлар бош келишикда, феъллар масдар шаклида кўрсатилган. «Б.ул-л.» луғатчилик тараққиётига сезиларли таъсир кўрсатган. Проф. А. К. Боровков томонидан ўрганилиб, нашр эттирилган (1961).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.