Bağal
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 164-b. — ziyouz.com
Bağal — me'moriy bezak. Gumbaz ostidagi şakl. Töğri törtburçak, murab-ba tarğli xonalar B. yordamida doyra şakliga keltiriladi. Binoning içki qismidagi gumbaz ostiga yoki poygum-bazga işlanadi. Gumbaz oğirligi asosan B.ga tuşadi. Köpinça ravoqçalar körinişida böladi. Vizantiya me'morligining asosiy konstruktiv elementlaridan biri hisoblangan (asosan xoçsimon tarhli binoning gumbazlari qurilişida), keyinçalik rus me'morligida ham qöllanilgan. Şuningdek Uyğoniş davri me'morligida gumbazli binolar qurişda B.ning murakkab namunalari yaratilgan. Turkistonda 9 — 11-a.lar me'morligida qöllanila boş-lagan. 14 — 15-a.larda B. yuksak darajada rivojlanib, uning öziga xos milliy me'morlik an'analari asosida badiiy namunalari yaratilgan. Saroy, Madrasa, masjid, maqbaralar qurilişida serğovak, çarhi, ravoqli, qalqonsimon ravoqli, muqarnas ravoqli, qalqonsimon mumtoz, töliq bölmagan qalqonsimon, ravoklarda kesişgan köp qatlamli qalqonsimon kabi B.lardan foydalanilgan. B.lar turt, sakkiz, katta binolarda ön olti ravoqçali qilib işlangan, oraliği gajaklar yordamida töldirilgan, uçburçak şaklida yupqa devor hoşiyalar terilgan. Muqarnas, iroqi, iroqi-muqarnas, poğonali, qolipkori uslubida bezatilgan. Keyingi yillar me'morligida ham uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҒАЛ — меъморий безак. Гумбаз остидаги шакл. Тўғри тўртбурчак, мураб-ба тарғли хоналар Б. ёрдамида дойра шаклига келтирилади. Бинонинг ички қисмидаги гумбаз остига ёки пойгум-базга ишланади. Гумбаз оғирлиги асосан Б.га тушади. Кўпинча равоқчалар кўринишида бўлади. Византия меъморлигининг асосий конструктив элементларидан бири ҳисобланган (асосан хочсимон тарҳли бинонинг гумбазлари қурилишида), кейинчалик рус меъморлигида ҳам қўлланилган. Шунингдек Уйғониш даври меъморлигида гумбазли бинолар қуришда Б.нинг мураккаб намуналари яратилган. Туркистонда 9 — 11-а.лар меъморлигида қўлланила бош-лаган. 14 — 15-а.ларда Б. юксак даражада ривожланиб, унинг ўзига хос миллий меъморлик анъаналари асосида бадиий намуналари яратилган. Сарой, Мадраса, масжид, мақбаралар қурилишида серғовак, чарҳи, равоқли, қалқонсимон равоқли, муқарнас равоқли, қалқонсимон мумтоз, тўлиқ бўлмаган қалқонсимон, равокларда кесишган кўп қатламли қалқонсимон каби Б.лардан фойдаланилган. Б.лар турт, саккиз, катта биноларда ўн олти равоқчали қилиб ишланган, оралиғи гажаклар ёрдамида тўлдирилган, учбурчак шаклида юпқа девор ҳошиялар терилган. Муқарнас, ироқи, ироқи-муқарнас, поғонали, қолипкори услубида безатилган. Кейинги йиллар меъморлигида ҳам учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.