Bağdod miniatyurasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165–166-b. — ziyouz.com
Bağdod miniatyurasi - 10 -13-a.larda arab qölyozmalariga işlangan rasm va bezaklar, arab mamlakatlarida xalifalik iiqirozidan keyingi davrlarda yuzaga kelgan öziga xos uslub va mazmunga ega bölgan tasviriy san'at turi. Örta asrlarda Yaqin Şarq ras-somligi taraqqiyotida muhim bosqiçni taşkil etgan B. m. Misrdan köçib ötgan rassomlar (12-a.), şarqiy xristian do-iralari san'ati, Eron badiiy an'analari, Şarqiy Turkiston hududidagi manixey va budda san'atlari ta'sirida şakllangan. Bezak butunligiga in-tiliş, tasvirni tekis yuzali qilib işlaş xos bölgan. Qölyozma kitoblarga işlangan rasmlarda me'moriy obilalar mukammal tasvirlanib, manzaraga şama qilingan, u ramziy ifodalangan. Köçirilib bezatilgan qölyozmalardagi Vizantiya san'ati ta'sirida yaratilgan bezaklarda sa-roy hayotidan olingan dabdabali lavhalar aks ettirilgan. Ilmiy qölyozmalar, risolalarga işlangan bezaklar va öquv jadvallari aniq va ixçam, tasvirdagi harakat ifodali, ozgina detallar b-n joyning belgilanişi, ifodali böyoq doğlari va çiziqlari b-n diqqatga sazovor (Dioskoridning «Farmakologiya» asariga Abdulloh ibn Fadl işlagan miniatyuralari, 1222). B. m.ning yetuk na-munalari — Haririyning «Maqomlar»iga işlangan rasmlarga (Yahyo ibn Mahmud işlagan) şaharlik Abu Zaydning keçmişlari asos qilib olingan (1237 y.da bezalgan nusxasi Parijdagi milliy kutubxonada; 13-a. boşlarida köçirilgan nusxasi Rossiya FA Şarq-şunoslik in-tining Sankt-Peterburg bölimida). Şahar va qişloq hayotidan işlangan janrli lavhalar (qabul ma-rosimi, olimlar anjumani, bayram bazmi, safardagi karvon va b.) jonli, ifodali, ta'sirçan va mahorat b-n erkin işlangan. Eron va Örta Osiyo ras-somligining keyingi taraqqiyotiga 14 a. musavviri Junayd Sultoniyning ijodi (Hoji Kirmoniyning «Xamsa»siga işlangan asarlari, 1396) sezilarli ta'sir körsatgan. B. m.ning badiiy uslu-bi sodda, rasmlarda mayda va ikkinçi darajali bölaklar yöq. Muğullar davlatining tuzilişi tufayli inqirozga uç-ragan. B. m. maktabiiing keyingi taraq-qiyoti yangi madaniy jarayonlar b-n boğliq holda keçgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҒДОД МИНИАТЮРАСИ - 10 -13-а.ларда араб қўлёзмаларига ишланган расм ва безаклар, араб мамлакатларида халифалик ииқирозидан кейинги даврларда юзага келган ўзига хос услуб ва мазмунга эга бўлган тасвирий санъат тури. Ўрта асрларда Яқин Шарқ рас-сомлиги тараққиётида муҳим босқични ташкил этган Б. м. Мисрдан кўчиб ўтган рассомлар (12-а.), шарқий христиан до-иралари санъати, Эрон бадиий анъаналари, Шарқий Туркистон ҳудудидаги манихей ва будда санъатлари таъсирида шаклланган. Безак бутунлигига ин-тилиш, тасвирни текис юзали қилиб ишлаш хос бўлган. Қўлёзма китобларга ишланган расмларда меъморий обилалар мукаммал тасвирланиб, манзарага шама қилинган, у рамзий ифодаланган. Кўчирилиб безатилган қўлёзмалардаги Византия санъати таъсирида яратилган безакларда са-рой ҳаётидан олинган дабдабали лавҳалар акс эттирилган. Илмий қўлёзмалар, рисолаларга ишланган безаклар ва ўқув жадваллари аниқ ва ихчам, тасвирдаги ҳаракат ифодали, озгина деталлар б-н жойнинг белгиланиши, ифодали бўёқ доғлари ва чизиқлари б-н диққатга сазовор (Диоскориднинг «Фармакология» асарига Абдуллоҳ ибн Фадл ишлаган миниатюралари, 1222). Б. м.нинг етук на-муналари — Ҳаририйнинг «Мақомлар»ига ишланган расмларга (Яҳё ибн Маҳмуд ишлаган) шаҳарлик Абу Зайднинг кечмишлари асос қилиб олинган (1237 й.да безалган нусхаси Париждаги миллий кутубхонада; 13-а. бошларида кўчирилган нусхаси Россия ФА Шарқ-шунослик ин-тининг Санкт-Петербург бўлимида). Шаҳар ва қишлоқ ҳаётидан ишланган жанрли лавҳалар (қабул ма-росими, олимлар анжумани, байрам базми, сафардаги карвон ва б.) жонли, ифодали, таъсирчан ва маҳорат б-н эркин ишланган. Эрон ва Ўрта Осиё рас-сомлигининг кейинги тараққиётига 14 а. мусаввири Жунайд Султонийнинг ижоди (Ҳожи Кирмонийнинг «Хамса»сига ишланган асарлари, 1396) сезиларли таъсир кўрсатган. Б. м.нинг бадиий услу-би содда, расмларда майда ва иккинчи даражали бўлаклар йўқ. Муғуллар давлатининг тузилиши туфайли инқирозга уч-раган. Б. м. мактабииинг кейинги тарақ-қиёти янги маданий жараёнлар б-н боғлиқ ҳолда кечган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.