Bağdod temir yöli
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 166-b. — ziyouz.com
Bağdod temir yöli - Bosfor böğozini Fors körfazi b-n boğlaydigan t. y. (uz. taxminan 2400 km)ning 20-a. boşlarida kengtarqalgan pomi. Turkiya, Suriya va Iroq qududidan ötadi. 1888 y.da dastlab Germaniyaning «Doyçe bank»i Bosfordan Izmirgaça 1871 y.da qurilgan t. y.ni Anqaragaça uzaytiriş böyiça koniyessiyani Turkiya hukumatidan sotib oldi. 1899 y.da tuzilgan Fransiya-Germaniya bitimiga binoan.
Fransiya yöl qurilişiga şerik böldi. 1903 y.da t. y. qurilişini davom ettiriş konsessiyaning Turkiya tomonidan Germaniyaga berilişi yirik davlatlar urtasida ziddiyatlarning kuçayi-şiga sabab bölgan. Angliya-Germaniya bitimiga (1914) muvofiq, Germaniya Bagdoddan jan.da Fors körfazi yönalişida t. y. qurilişini Angliyaga berdi. Xususiy ingliz va fransuz kompaniyalari B. t. y.ning sönggi qismlarini tugallab, foydalanişga topşirdi (1934 — 41). Hozir B. t. y. kismlari Turkiya, Suriya va Iroqqa qaraydi. Texnika, transport va aloqa yöllarining ta-raqqiyoti tufayli B. t. y. özining siyosiy-strategik ahamiyatini yöqrtdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҒДОД ТЕМИР ЙЎЛИ - Босфор бўғозини Форс кўрфази б-н боғлайдиган т. й. (уз. тахминан 2400 км)нинг 20-а. бошларида кенгтарқалган поми. Туркия, Сурия ва Ироқ қудудидан ўтади. 1888 й.да дастлаб Германиянинг «Дойче банк»и Босфордан Измиргача 1871 й.да қурилган т. й.ни Анқарагача узайтириш бўйича кониессияни Туркия ҳукуматидан сотиб олди. 1899 й.да тузилган Франция-Германия битимига биноан.
Франция йўл қурилишига шерик бўлди. 1903 й.да т. й. қурилишини давом эттириш концессиянинг Туркия томонидан Германияга берилиши йирик давлатлар уртасида зиддиятларнинг кучайи-шига сабаб бўлган. Англия-Германия битимига (1914) мувофиқ, Германия Багдоддан жан.да Форс кўрфази йўналишида т. й. қурилишини Англияга берди. Хусусий инглиз ва француз компаниялари Б. т. й.нинг сўнгги қисмларини тугаллаб, фойдаланишга топширди (1934 — 41). Ҳозир Б. т. й. кисмлари Туркия, Сурия ва Ироққа қарайди. Техника, транспорт ва алоқа йўлларининг та-раққиёти туфайли Б. т. й. ўзининг сиёсий-стратегик аҳамиятини йўқртди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.