Bağdod tumani
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 166–167-b. — ziyouz.com
Bağdod tumani — Farğona viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent. da taşkil etilgan (1962 i. 24 dek.da Uçköprik tu-maniga qöşib yuborildi. 1964 y. 31 dek.da qayta tuzildi). Viloyatning Oltiariq, Rişton, Uçköprik va Buvayda tu-manlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,33 ming km2. Aholisi 140,8 ming kişi (2000). B. t.da I şaharça (Bağdod) va 10 qişloq fuqarolari yigini (Amirobod, Dörmonça. Zafarobod, Paxtaobod, Samarqand, Ultarma, Matqulobod, Tinçlik, Çubalançn, Qaroqçitol) bor. Markazi — Bağdod şaharçasi.
Tabiati. B. t. hududi tekislikdan iborat. Jan.-ğarbida toşloqli daşt yerlar bor. Yanv.ning örtaça t-rasi —3°, iyulniki 26°. Yiliga 180 — 220 mm yoğin tuşadi. Tumandan Usmon Yusupov nomli Katta Farğona kanali ötadi. Tuproği asosan qönğir-böz tuproq, ayrim joylarda şör tuproq uçraydi. Şöra, şuvoq, yantoq, qamiş, miya, oqboş, yulğun va b. ösadi. Böri, tulki, quyon, yumronqoziq va b. uçraydi.
Aholisi, asosan, özbeklar; ruslar, tatarlar va b. ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 425 kişi töğri keladi. Şaharliklar 13 ming kişi, qişloq axoliyey 128,3 ming kişi (2000).
Xöjaligi. Q. x.dayetakçi tarmoq— paxtaçilik. Paxta tozalaş z-di, don mahsulotlari va quriliş materiallari, mahalliy saioat k-tlari, mebel va poyabzal f-kalari. avtobaza bor. Xöjaliklarda çorvaçilik, boğdorçilik, pillaçilik, polizçilik, sabzavotçilik b-n ham şuğullaniladi. Tumanda 1 qöşma korxona, 134 kiçik korxona va 1 kooperativ korxopa mavjud. Bulardan eng muhimi «Fayz-Yavar» mebel i. ç. Özbek-Slovakiya quşma korxonasidir.
Q. x.da suğoriladigan yerlar 18,1 ming ga, ekinzorlar 17,9 ming ga, şu jumladan 9 ming ga yerga paxta, 0,2 ming ga yerga sabzavot, I ming ga yerga beda, 0,18 ming ga yerga makkajöxori, 0,09 ming ga yerga şoli ekiladi. B. t.da 11 jamoa xujaligi, 2 davlat xöjaligi, xöjaliklararo korxona, parrandaçilik f-kasi, 82 fermer xujaligi va b. xöjaliklar bor (2000).
Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 36,2 ming qoramol, 27 ming qöy va eçki, 79,7 ming parramda bor (2000). Tuman hududidan Marğilon — Qöqon t. y. utgan.
1999Ğ2000 öquv yilida 55 umumiy ta'lim maktabi bölib, 30,6 ming öquvçi, 1 gimnaziyada 100 öquvçi, 1 li-seyda 130 öquvçi ta'lim oldi. Tumanning Öltarma qişlogida Özbekiston Ösimliklarni himoya qiliş i.t. in-stitutining Qöqon tayanç punkti joy-laşgan. 48 ommaviy kutubxona, 17 klub, 12 madaniyat uyi, 2 muzey, 745 örinli 5 kasalxonp, 62 tibbiyot punkti bölib, ularda 192 vraç, 1092 örta ma'lumotli tibbiy xodim işladi (2000). 1931 y.dan «Bağdod hayoti» tuman gaz. çiqadi (adadi 4000).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҒДОД ТУМАНИ — Фарғона вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент. да ташкил этилган (1962 и. 24 дек.да Учкўприк ту-манига қўшиб юборилди. 1964 й. 31 дек.да қайта тузилди). Вилоятнинг Олтиариқ, Риштон, Учкўприк ва Бувайда ту-манлари б-н чегарадош. Майд. 0,33 минг км2. Аҳолиси 140,8 минг киши (2000). Б. т.да I шаҳарча (Бағдод) ва 10 қишлоқ фуқаролари йигини (Амиробод, Дўрмонча. Зафаробод, Пахтаобод, Самарқанд, Ултарма, Матқулобод, Тинчлик, Чубаланчн, Қароқчитол) бор. Маркази — Бағдод шаҳарчаси.
Табиати. Б. т. ҳудуди текисликдан иборат. Жан.-ғарбида тошлоқли дашт ерлар бор. Янв.нинг ўртача т-раси —3°, июлники 26°. Йилига 180 — 220 мм ёғин тушади. Тумандан Усмон Юсупов номли Катта Фарғона канали ўтади. Тупроғи асосан қўнғир-бўз тупроқ, айрим жойларда шўр тупроқ учрайди. Шўра, шувоқ, янтоқ, қамиш, мия, оқбош, юлғун ва б. ўсади. Бўри, тулки, қуён, юмронқозиқ ва б. учрайди.
Аҳолиси, асосан, ўзбеклар; руслар, татарлар ва б. ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 425 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 13 минг киши, қишлоқ ахолией 128,3 минг киши (2000).
Хўжалиги. Қ. х.даетакчи тармоқ— пахтачилик. Пахта тозалаш з-ди, дон маҳсулотлари ва қурилиш материаллари, маҳаллий саиоат к-тлари, мебель ва пойабзал ф-калари. автобаза бор. Хўжаликларда чорвачилик, боғдорчилик, пиллачилик, полизчилик, сабзавотчилик б-н ҳам шуғулланилади. Туманда 1 қўшма корхона, 134 кичик корхона ва 1 кооператив корхопа мавжуд. Булардан энг муҳими «Файз-Явар» мебель и. ч. Ўзбек-Словакия қушма корхонасидир.
Қ. х.да суғориладиган ерлар 18,1 минг га, экинзорлар 17,9 минг га, шу жумладан 9 минг га ерга пахта, 0,2 минг га ерга сабзавот, I минг га ерга беда, 0,18 минг га ерга маккажўхори, 0,09 минг га ерга шоли экилади. Б. т.да 11 жамоа хужалиги, 2 давлат хўжалиги, хўжаликлараро корхона, паррандачилик ф-каси, 82 фермер хужалиги ва б. хўжаликлар бор (2000).
Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 36,2 минг қорамол, 27 минг қўй ва эчки, 79,7 минг паррамда бор (2000). Туман ҳудудидан Марғилон — Қўқон т. й. утган.
1999Ғ2000 ўқув йилида 55 умумий таълим мактаби бўлиб, 30,6 минг ўқувчи, 1 гимназияда 100 ўқувчи, 1 ли-цейда 130 ўқувчи таълим олди. Туманнинг Ўлтарма қишлогида Ўзбекистон Ўсимликларни ҳимоя қилиш и.т. ин-ститутининг Қўқон таянч пункти жой-лашган. 48 оммавий кутубхона, 17 клуб, 12 маданият уйи, 2 музей, 745 ўринли 5 касалхонп, 62 тиббиёт пункти бўлиб, уларда 192 врач, 1092 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлади (2000). 1931 й.дан «Бағдод ҳаёти» туман газ. чиқади (адади 4000).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.