Bahouddin majmuasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 174–175-b. — ziyouz.com
Bahouddin majmuasi - şayx Bahouddin Naqşband mozori yonidagi hazira — ansambl (Buxoro viloyati, 16-a.). Mozor Abdulazizxon buyruği b-n tartibga solinib, hazira barpo etilgan va 1544 — 45 y.larda majmuaning eng katta binosi — xonaqoh qurilgan. B. m. daxmalar (Daxmai şohon va Bahouddin daxmasi), maqbara, 2 masjid, saqoxona, hovuz, quduq, minora, Madrasa va Abdulazizxon xonaqohidan iborat. Majmua kiçik gumbazli çortoq darvozaxonadan boşlanadi. Darvozadan ötgaç, öngda kiçkina masjid, çap tomonda ziyoratçilar uçun turli binolar bölganligi ma'lum. Yöl davomida çapda xonlar mozori — Daxmai şohon joylaşgan. Daxmai şohon töğri törtburçak tarhli, bal. 2.5 m, usti kulrang marmar b-n qoplangan. Unda marmar öymakorligi, xattotlik sai'atining ajoyib namunalari mavjud. Marmarlarga tokçalar, ustunçalar, şarafalar, sarv surati va b. bezaklar öyilgan; naqşlar ba'zida yozuvlar b-n aralaş uçraydi. Daxmai şohondan ötgan yölak nafis bezatilgan peştoqqa olib keladi (peştoqning ikki tabaqali eşigiga «bağdodi» va «guli nav» usulida naqşlar öyilgan). Peştoqning eşigidan ötilgaç, öngda gumbazli makbara bor (unga kim dafn qilinganligi noma'lum). Çapda — kiraverişda 6 us-tunli (soddagina), oldi ayvonli Mu-zaffarxon masjidi joylaşgan. Masjid yoniga 2 ustunli Hakim quşbegi masjidi tuşgan (masjid mehrobida ajoyib mujassamotli namoyon bor). Uning jan.da naqşdor, şim.da naqşsiz ayvonlar bor. Bahouddin dax.masi marmar qoplangan kattagina murabba tarhli supa bölib, atrofi çiroyli marmar panjara b-n öralgan. Undan sal nari, şim.da—tomonlari 9,5 m keladigan aylana zinali marmar hovuz, uning şim. tomonida kiçikroq, körkam çortoq saqoxona bor. Bahouddin daxmasi b-n hovuz oraliğida quduq, uning yonidagi çiroyli şiypondan qadimda ziyoratçilarga turli şaklli idişlarda «muqaddas» suv ulaşilgan.
Xakim quşbegi masjidining şim. da körimsizgina bir minora, undan narida hovlidagi hovuzdan 3 baravar katta boşqa hovuz bor. Hovlining taşqarisi (şim.-ğarbi)da turtburçak supa ustida xonaqoh (eni 37 m, böyi 40 m li) qad kötargan. Markazida atrofi peş-toq ravokli ayvonlar b-n öralgan masjid, uning törida çorzamin uslubida işlangan qirma naqşli mehrob mavjud. Imoratning har ikki tomonida simmetrik qurilgan ikki qavatli kattakiçik hujralar bölgan. B. m.ga undan 0,5 km şim.-şarqda joylaşgan «Qasri Orifon» masjidi ham kiradi; uning yonida pastakkina minora bor. Masjid 3 tarafdan ayvoy b-n öralgan; şipi naqş tuşirilgan hovuzaklik. B. m. 16-a. ms'morligining yangiça ansambl tu-zişda erişilgan yutuqdaridan namuna bölib, qöş binoli simmetrik ansambllardan farq qiladi.
Özbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov taşabbusi b-n Bahouddin Naqşband tavalludining 675 yilligi ötkazilib (1993) majmua qayta ta'mirlandi, qöşimça binolar bunyod etildi.
Ad.: Zohidov P. Ş., Bahouddin Naqşband hazirasi. T., 1994.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҲОУДДИН МАЖМУАСИ - шайх Баҳоуддин Нақшбанд мозори ёнидаги ҳазира — ансамбль (Бухоро вилояти, 16-а.). Мозор Абдулазизхон буйруғи б-н тартибга солиниб, ҳазира барпо этилган ва 1544 — 45 й.ларда мажмуанинг энг катта биноси — хонақоҳ қурилган. Б. м. дахмалар (Дахмаи шоҳон ва Баҳоуддин дахмаси), мақбара, 2 масжид, сақохона, ҳовуз, қудуқ, минора, Мадраса ва Абдулазизхон хонақоҳидан иборат. Мажмуа кичик гумбазли чортоқ дарвозахонадан бошланади. Дарвозадан ўтгач, ўнгда кичкина масжид, чап томонда зиёратчилар учун турли бинолар бўлганлиги маълум. Йўл давомида чапда хонлар мозори — Дахмаи шоҳон жойлашган. Дахмаи шоҳон тўғри тўртбурчак тарҳли, бал. 2.5 м, усти кулранг мармар б-н қопланган. Унда мармар ўймакорлиги, хаттотлик саиъатининг ажойиб намуналари мавжуд. Мармарларга токчалар, устунчалар, шарафалар, сарв сурати ва б. безаклар ўйилган; нақшлар баъзида ёзувлар б-н аралаш учрайди. Дахмаи шоҳондан ўтган йўлак нафис безатилган пештоққа олиб келади (пештоқнинг икки табақали эшигига «бағдоди» ва «гули нав» усулида нақшлар ўйилган). Пештоқнинг эшигидан ўтилгач, ўнгда гумбазли макбара бор (унга ким дафн қилинганлиги номаълум). Чапда — кираверишда 6 ус-тунли (соддагина), олди айвонли Му-заффархон масжиди жойлашган. Масжид ёнига 2 устунли Ҳаким қушбеги масжиди тушган (масжид меҳробида ажойиб мужассамотли намоён бор). Унинг жан.да нақшдор, шим.да нақшсиз айвонлар бор. Баҳоуддин дах.маси мармар қопланган каттагина мурабба тарҳли супа бўлиб, атрофи чиройли мармар панжара б-н ўралган. Ундан сал нари, шим.да—томонлари 9,5 м келадиган айлана зинали мармар ҳовуз, унинг шим. томонида кичикроқ, кўркам чортоқ сақохона бор. Баҳоуддин дахмаси б-н ҳовуз оралиғида қудуқ, унинг ёнидаги чиройли шийпондан қадимда зиёратчиларга турли шаклли идишларда «муқаддас» сув улашилган.
Хаким қушбеги масжидининг шим. да кўримсизгина бир минора, ундан нарида ҳовлидаги ҳовуздан 3 баравар катта бошқа ҳовуз бор. Ҳовлининг ташқариси (шим.-ғарби)да туртбурчак супа устида хонақоҳ (эни 37 м, бўйи 40 м ли) қад кўтарган. Марказида атрофи пеш-тоқ равокли айвонлар б-н ўралган масжид, унинг тўрида чорзамин услубида ишланган қирма нақшли меҳроб мавжуд. Иморатнинг ҳар икки томонида симметрик қурилган икки қаватли каттакичик ҳужралар бўлган. Б. м.га ундан 0,5 км шим.-шарқда жойлашган «Қасри Орифон» масжиди ҳам киради; унинг ёнида пастаккина минора бор. Масжид 3 тарафдан айвой б-н ўралган; шипи нақш туширилган ҳовузаклик. Б. м. 16-а. мсъморлигининг янгича ансамбль ту-зишда эришилган ютуқдаридан намуна бўлиб, қўш биноли симметрик ансамбллардан фарқ қилади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов ташаббуси б-н Баҳоуддин Нақшбанд таваллудининг 675 йиллиги ўтказилиб (1993) мажмуа қайта таъмирланди, қўшимча бинолар бунёд этилди.
Ад.: Зоҳидов П. Ш., Баҳоуддин Нақшбанд ҳазираси. Т., 1994.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.