Bakteriologik qurol
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Bakteriologik qurol BAKTERIOLOGIK QUROL, biologik qurol — odamlar, hayvonlar va ösimliklarda kasalliklar qözğatuvçi, sun'iy köpaytirilgan mikroorganizmlar, haşarotlardan iborat ommaviy qirğin vositasi. B.q. asosan kasallik tarqatuvçi mikroorganizmlar (bakteriya, virus, zamburuğ va b.) yuqtirilgan paşşa, çivin, kemiruvçi hayvonlardan yoki suspenziya va kukunlardan iborat. Çet el harbiy mutaxassislari odamlarga şikast yetkazadigan bakterial vositalarga toun, çin çeçak, kuydirgi, tulyaremiya, manqa, sariq, isitma, brutsellyoz, vabo va b. kasallik qözğatuvçilarini; hayvonlarga şikast yetkazuvçi bakterial vositalarga oqsil kasalligi, ölat, çöçqalarning afrika çumasi kasalligi, brutsellyoz va b.ning qözğatuvçilarini; ösimliklarni zararlantiruvçi bakterial vositalarga buğdoy zang kasalligi, kartoşka fitoftorasi, şoli pirikulyariozi va b. kasallik qözğatuvçilarini kiritadi.
B.q. mikroblari aviabomba, raketa, snaryad va b. qurollar orqali tarqatiladi. B.q.larning bir guruhi odamlarda, ba'zilari esa hayvonlarda yuqumli kasalliklar tarqatadi, ösimliklarni zaharlab quritadi. Odamlarda kasallik tarqatişda vabo, çeçak, kuydirgi mikroblari, hayvonlarda esa manqa melioidoz kasalligini tarqatuvçi mikroblar va ularning zaharli moddalari qöllaniladi. Bu mikroblar quyoş nurlariga, kimyoviy moddalar ta'siriga çidamli bölib, odamlar va hayvonlar orasida qisqa vaqt içida kasallik tarqatadi. Tezda qarşi çora körilmasa, epidemiya boşlanib, aholi va hayvonlarni nobud qilişi mumkin. Zamonaviy tibbiyot B.q.lar qözğatadigan kasalliklarning oldini olişga qodir. Har qanday yuqumli kasallikning xususiyatlarini örganib, ularga qarşi doridarmonlar tayyorlanadi. Organizmda yuqumli kasalliklarga qarşi immunitet hosil qiliş uçun butun aholi içida, harbiy qismlarda har yili emlaş tadbirlari ötkaziladi. Yuqumli kasalliklarni davolaş uçun antibiotiklar ham işlatiladi.
Germaniya 1-jahon uruşi (1914 — 18) da rus, fransuz frontlarida har xil kasallik mikroblarini tarqatgan edi. Xabarovskdagi sud (1949)dan ma'lum bölişiça, Yaponiya B.q.ni Xitoy va Mongoliya xalqlari orasida sinab körgan. Amerika ham Vyetnamdagi uruşi(1966 — 68)da B.Q.ning ayrim turlarini (mas, şolini quritiş uçun) işlatgan. B.q. 1925 y. Jeneva protokoli va 1972 y. BMT Konvensiyasi b-n ta'qiqlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАКТЕРИОЛОГИК ҚУРОЛ, биологик қурол — одамлар, ҳайвонлар ва ўсимликларда касалликлар қўзғатувчи, сунъий кўпайтирилган микроорганизмлар, ҳашаротлардан иборат оммавий қирғин воситаси. Б.қ. асосан касаллик тарқатувчи микроорганизмлар (бактерия, вирус, замбуруғ ва б.) юқтирилган пашша, чивин, кемирувчи ҳайвонлардан ёки суспензия ва кукунлардан иборат. Чет эл ҳарбий мутахассислари одамларга шикаст етказадиган бактериал воситаларга тоун, чин чечак, куйдирги, туляремия, манқа, сариқ, иситма, бруцеллёз, вабо ва б. касаллик қўзғатувчиларини; ҳайвонларга шикаст етказувчи бактериал воситаларга оқсил касаллиги, ўлат, чўчқаларнинг африка чумаси касаллиги, бруцеллёз ва б.нинг қўзғатувчиларини; ўсимликларни зарарлантирувчи бактериал воситаларга буғдой занг касаллиги, картошка фитофтораси, шоли пирикуляриози ва б. касаллик қўзғатувчиларини киритади.
Б.қ. микроблари авиабомба, ракета, снаряд ва б. қуроллар орқали тарқатилади. Б.қ.ларнинг бир гуруҳи одамларда, баъзилари эса ҳайвонларда юқумли касалликлар тарқатади, ўсимликларни заҳарлаб қуритади. Одамларда касаллик тарқатишда вабо, чечак, куйдирги микроблари, ҳайвонларда эса манқа мелиоидоз касаллигини тарқатувчи микроблар ва уларнинг заҳарли моддалари қўлланилади. Бу микроблар қуёш нурларига, кимёвий моддалар таъсирига чидамли бўлиб, одамлар ва ҳайвонлар орасида қисқа вақт ичида касаллик тарқатади. Тезда қарши чора кўрилмаса, эпидемия бошланиб, аҳоли ва ҳайвонларни нобуд қилиши мумкин. Замонавий тиббиёт Б.қ.лар қўзғатадиган касалликларнинг олдини олишга қодир. Ҳар қандай юқумли касалликнинг хусусиятларини ўрганиб, уларга қарши доридармонлар тайёрланади. Организмда юқумли касалликларга қарши иммунитет ҳосил қилиш учун бутун аҳоли ичида, ҳарбий қисмларда ҳар йили эмлаш тадбирлари ўтказилади. Юқумли касалликларни даволаш учун антибиотиклар ҳам ишлатилади.
Германия 1-жаҳон уруши (1914 — 18) да рус, француз фронтларида ҳар хил касаллик микробларини тарқатган эди. Хабаровскдаги суд (1949)дан маълум бўлишича, Япония Б.қ.ни Хитой ва Монголия халқлари орасида синаб кўрган. Америка ҳам Вьетнамдаги уруши(1966 — 68)да Б.Қ.нинг айрим турларини (мас, шолини қуритиш учун) ишлатган. Б.қ. 1925 й. Женева протоколи ва 1972 й. БМТ Конвенцияси б-н таъқиқланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.