Bakteritsid moddalar

Bakteritsid moddalar (bakteriyalar va lot. caedo — öldiraman), b a k t ye r i s i d lar — bakteriyalar va b. mikroorganizmlarga ta'sir körsatib, ularni öldiradigan kimyoviy moddalar. Zamburuğlarni öldiradigan moddalar fungitsidlar, amyobalarni öldiradigan moddalar amyobotsidlar deb ataladi va h.k. Kimyoviy tabiati har xil birikmalar: fenol, sulema, spirt, formalin, vodorod peroksid, kaliy permanganat, xlorli ohak, xloramin; gazlardan: sulfit angidrid, etilen oksid, metil bromid va b. moddalar, şuningdek antibiotiklar B.m.ga kiradi. Odam va hayvonlar qonida hosil böladigan antitelolar ham bakteritsid ta'sir körsatadi. Bakteriyalarning vegetativ şakllarini B.m. tez öldiradi. B.m.dan ba'zilari mikrob hujayrasining oqsilini denaturatlaydi, ba'zilari esa muayyan ferment sistemalariga zarar yetkazadi va h.k. Oqsillar (yiring, zardob, sut va b.) iştirokida B.m. ta'siri kamayadi. B.m. tibbiyot amaliyotida antiseptik va dezinfeksiyalovçi modda sifatida, şuningdek yuqumli kasalliklarni kimyoviy usullar b-n davolaş va oldini oliş uçun işlatiladi.

Qişloq xöjaligida ösimlik va çorva mollari kasalliklariga qarşi kuraşda foydalaniladi. Kasallikning oldini oliş maqsadida uruğlik ekişdan oldin mis yoki oltingugurt preparatlari b-n upalanadi. Davo B.m. (simob preparatlari, fenolning azotli hosilalari) ösimlik töqimalaridagi bakteriyalarga ta'sir etadi. Köpgina B.m. singib ta'sir etiş xususiyatiga ega bölib, ösimlikka şimiladi va kasallik qözğatuvçylarni zaharlaydi. Ayrim B.m. (mas, antibiotiklar va b.) ba'zi hollarda ösimlikda keçadigan fiziologik hamda biokimyoviy jarayonlarda iştirok etib, ösimlikda sun'iy kimyoviy immunitet paydo qiladi. Paxtaçilikda B.m.dan mis trixlorfenolyat (TXFM) gommozga (uruğlik çigit paxta tozalaş z-dlarida bu preparat b-n upalanadi), fentiuram gommoz, ğözaning ildiz çiriş kasalligi hamda kemiruvçi töplamlarga qarşi kuraşda qöllaniladi.