Balanus
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52-b. — ziyouz.com
Balanus BALANUS, dengiz yonğoqlari (Balanamorpha) — ötroq yaşovçi möylovoyoqli qisqiçbaqasimonlar uruği. Tanasi kesilgan konusga öxşaydi, bir neça bölak plastinkasimon ohakli çiğanoq içiga joylaşgan. Çiğanoğining uz. 20 sm gaça. Uning ostki qismi dengiz tubidagi toşlar, mollyuskalar çiğanoği va har xil hayvonlar tanasiga, jumladan kitlar terisiga yopişib, köpinça kemalarning korpusiga köplab yopişib olib, harakatini sekinlaştiradi. Çiğanoqning harakatçan ustki qopqoği boş tomonidagi maxsus muskullar vositasida oçilib-yopilib turadi. Çiğanoqning mantiya böşliği deb ataladigan içki böşliğida oğiz ösimtasi va beş juft ikki ayrili ipsimon oyoqlari joylaşgan. Çiğanoq oçiq bölganida bu oyoqlar doim bir maromda harakat qilib mantiya böşliğiga oziq zarralari (mikroblar, mayda hayvonlar va çirindilar)ni haydab turadi. Biror xavf paydo bölganida çiğanoq darhol bekiladi. B.ning 400 ga yaqin turi bor. Köpçilik turlari germafrodit. Kaspiy va Orol dengizlaridan taşqari hamma dengizlarda uçraydi. B. liçinkasi dengiz qirğoği planktoni hisoblanadi, ular baliqlarga oziq böladi. Bir neça turi (Balanus psittacus, B. nubilis) oziq-ovqat sifatida iste'mol qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛАНУС, денгиз ёнғоқлари (Balanamorpha) — ўтроқ яшовчи мўйловоёқли қисқичбақасимонлар уруғи. Танаси кесилган конусга ўхшайди, бир неча бўлак пластинкасимон оҳакли чиғаноқ ичига жойлашган. Чиғаноғининг уз. 20 см гача. Унинг остки қисми денгиз тубидаги тошлар, моллюскалар чиғаноғи ва ҳар хил ҳайвонлар танасига, жумладан китлар терисига ёпишиб, кўпинча кемаларнинг корпусига кўплаб ёпишиб олиб, ҳаракатини секинлаштиради. Чиғаноқнинг ҳаракатчан устки қопқоғи бош томонидаги махсус мускуллар воситасида очилиб-ёпилиб туради. Чиғаноқнинг мантия бўшлиғи деб аталадиган ички бўшлиғида оғиз ўсимтаси ва беш жуфт икки айрили ипсимон оёқлари жойлашган. Чиғаноқ очиқ бўлганида бу оёқлар доим бир маромда ҳаракат қилиб мантия бўшлиғига озиқ зарралари (микроблар, майда ҳайвонлар ва чириндилар)ни ҳайдаб туради. Бирор хавф пайдо бўлганида чиғаноқ дарҳол бекилади. Б.нинг 400 га яқин тури бор. Кўпчилик турлари гермафродит. Каспий ва Орол денгизларидан ташқари ҳамма денгизларда учрайди. Б. личинкаси денгиз қирғоғи планктони ҳисобланади, улар балиқларга озиқ бўлади. Бир неча тури (Balanus psittacus, B. nubilis) озиқ-овқат сифатида истеъмол қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.