Balçiqbilan davolaş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72–73-b. — ziyouz.com
Balçiqbilan davolaş BALÇIQBILAN DAVOLAŞ, peloterapiya — torfli, sulfidli, sapropel va b. turdagi balçiqlar (peloidlar)ni davo maqsadida işlatiş. Torfli balçiq asosan çirigan organik moddalar va ösimlik qoldiqlaridan iborat. Sulfidli balçiq — ançagina miqdorda sulfidlar, xususan temir sulfid saqlagan şör suv havzalarining organik mineral balçiq qatlamlaridir. Sapropellar esa çuçuk suvli havzalarda hosil böladigan oz-moz mineral moddalar aralaşgan organik tarkibli balçiq qatlamidan iborat böladi.
Istalgan şifobaxş balçiq issiqni uzoq vaqt saqlab turadi va asta-sekin uni badanga beradi. Bunda issiqlik olişdan taşqari, terining kimyoviy ta'sirlanişi va teri orqali organizmga bevosita kiradigan balçikdagi vodorod sulfid, ammiak va gazsimon moddalar ta'siri ham muhim ahamiyatga ega. Şifobaxş balçiq terining nerv oxirlariga, oliy nerv markazlari orqali nerv sistemasi faoliyatiga, qon aylanişiga, içki sekretsiya bezlariga, moddalar almaşinuviga reflektor ta'sir körsatadi. B. b-n d. tananing zararlangan sohasida yoki a'zoda qon aylanişining kuçayişiga, yalliğlaniş öçoqlarining sörilib ketişiga, moddalar almaşinuvining yaxşilanişiga, tiklaniş jarayonlarining tezlaşuviga, içki sekreksiya bezlari faoliyatining barqarorlaşuviga imkon beradi. B. b-n d.da asosan applikatsiya usuli — bemor badaniga (umumiy applikatsiya), boşi va yurak sohasidan taşqari, tanasining ayrim qismi yoki sohasiga (mahalliy applikatsiya) şifobaxş balçiq qöyiladi, oradan ma'lum vaqt (10—15 min.) ötgaç, iliq suvda yuvinib, bir oz dam olinadi. Ayrim kasalliklarda, mas, ginekologik kasalliklarda balçiqli tamponlar qinga, erkaklarda urologik kasalliklarda töğri içakka kiritiladi.
B. b-n d. surunkali kasalliklarda, suyak, muskul va böğim şikastlarida, periferik nerv sistemasi kasalliklarida, ayol va erkaklar jinsiy a'zolari yalliğlanganda, qorin böşliğidagi ayrim kasalliklar va yalliğlaniş asoratlarini tugatişda qöllaniladi.
B. b-n d. butun organizmga ta'sir qiladigan kuçli vosita bölib, undan şifokor körsatmasi va nazorati ostida foydalaniş lozim. Balçiq muolajalari qabul qilişda belgilangan qoidalarga qat'iy rioya qiliş zarur.
Karim Yöldoşev
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛЧИҚБИЛАН ДАВОЛАШ, пелотерапия — торфли, сульфидли, сапропел ва б. турдаги балчиқлар (пелоидлар)ни даво мақсадида ишлатиш. Торфли балчиқ асосан чириган органик моддалар ва ўсимлик қолдиқларидан иборат. Сульфидли балчиқ — анчагина миқдорда сульфидлар, хусусан темир сульфид сақлаган шўр сув ҳавзаларининг органик минерал балчиқ қатламларидир. Сапропеллар эса чучук сувли ҳавзаларда ҳосил бўладиган оз-моз минерал моддалар аралашган органик таркибли балчиқ қатламидан иборат бўлади.
Исталган шифобахш балчиқ иссиқни узоқ вақт сақлаб туради ва аста-секин уни баданга беради. Бунда иссиқлик олишдан ташқари, терининг кимёвий таъсирланиши ва тери орқали организмга бевосита кирадиган балчикдаги водород сульфид, аммиак ва газсимон моддалар таъсири ҳам муҳим аҳамиятга эга. Шифобахш балчиқ терининг нерв охирларига, олий нерв марказлари орқали нерв системаси фаолиятига, қон айланишига, ички секреция безларига, моддалар алмашинувига рефлектор таъсир кўрсатади. Б. б-н д. тананинг зарарланган соҳасида ёки аъзода қон айланишининг кучайишига, яллиғланиш ўчоқларининг сўрилиб кетишига, моддалар алмашинувининг яхшиланишига, тикланиш жараёнларининг тезлашувига, ички секрекция безлари фаолиятининг барқарорлашувига имкон беради. Б. б-н д.да асосан аппликация усули — бемор баданига (умумий аппликация), боши ва юрак соҳасидан ташқари, танасининг айрим қисми ёки соҳасига (маҳаллий аппликация) шифобахш балчиқ қўйилади, орадан маълум вақт (10—15 мин.) ўтгач, илиқ сувда ювиниб, бир оз дам олинади. Айрим касалликларда, мас, гинекологик касалликларда балчиқли тампонлар қинга, эркакларда урологик касалликларда тўғри ичакка киритилади.
Б. б-н д. сурункали касалликларда, суяк, мускул ва бўғим шикастларида, периферик нерв системаси касалликларида, аёл ва эркаклар жинсий аъзолари яллиғланганда, қорин бўшлиғидаги айрим касалликлар ва яллиғланиш асоратларини тугатишда қўлланилади.
Б. б-н д. бутун организмга таъсир қиладиган кучли восита бўлиб, ундан шифокор кўрсатмаси ва назорати остида фойдаланиш лозим. Балчиқ муолажалари қабул қилишда белгиланган қоидаларга қатъий риоя қилиш зарур.
Карим Йўлдошев
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.