Ballada
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65–66-b. — ziyouz.com
Ballada (frans. ballade, sönggi lot. ballo — raqsga tuşaman) — 1) 14 — 15-a.lar fransuz adabiyotidan qat'iy örin olgan lirik janr (F. Viyon);
2) ingliz xalq poeziyasida liro-epik janr va romantizm poeziyasidagi ayni şunday janr (R. Berne, G. Byurger, I. V. Gyote va b.). Romantik B. fantastika, folklor, afsonaviytarixiy, maişiy mavzudagi syujetga ega şe'riy asardir. 20-a.da B. qat'iy janr sifatida öz qimmatini yöqotadi (B. Brext, N. S. Tixonov va b.ning ayrim şe'rlari bor xolos). B. janridagi asarlar namunalari özbek mumtoz adabiyoti (Sayfi Saroyi — «Suxayl va Guldursun»; Alişer Navoiy — «Xotami Toyi») va zamonaviy adabiyot (M. Şayxzoda — «Sulh daraxti»; Şuhrat — «Mardlik afsonasi»; H. Olimjon — «Jangçi Tursun»; Ğ. Ğulom — «Suv va nur»)da ham uçraydi;
3) (musiqada) — B. 12 — 13-a.larda trubadur va truverlar ijodining asosiy janri sifatida keng rivoj topdi. Uyğoniş davrida uning polifonik turlari yuzaga keldi (Gilom de Maşo). Musiqiy romantizm uslubida B. syujet (muayyan mavzu)li musiqa janri sifatida kamer-vokal (asosan, Avstriya va Germaniya kompozitorlari ijodida — F. Şubert, R. Şuman, F. List, I. Brams, X. Volf) va kamer-çolğu (asosan, fortepiano uçun: F. Şopen, E. Grig va b.) asarlarida öz ifodasini topdi. Özbekiston musiqasida B. köproq qahramonlik yoki işqiyqahramonlik, falsafiy talqinga ega (D. Zokirov, I. Akbarov, D. Saydaminova). M. Burhonovning xonanda va simfonik orkestr uçun «Işq Öti» B.si (1939, Maşrab ğazali) mazkur janrning Özbekistondagi ilk namunasidir. B.ning muayyan xususiyatlari boşqa janrlarga singdirilganligi sababli bunday asarlar qöşma nomlar b-n ham ataladi (mas, B.-poema, B.simfoniya va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛЛАДА (франц. ballade, сўнгги лот. ballo — рақсга тушаман) — 1) 14 — 15-а.лар француз адабиётидан қатъий ўрин олган лирик жанр (Ф. Вийон);
2) инглиз халқ поэзиясида лиро-эпик жанр ва романтизм поэзиясидаги айни шундай жанр (Р. Берне, Г. Бюргер, И. В. Гёте ва б.). Романтик Б. фантастика, фольклор, афсонавийтарихий, маиший мавзудаги сюжетга эга шеърий асардир. 20-а.да Б. қатъий жанр сифатида ўз қимматини йўқотади (Б. Брехт, Н. С. Тихонов ва б.нинг айрим шеърлари бор холос). Б. жанридаги асарлар намуналари ўзбек мумтоз адабиёти (Сайфи Саройи — «Сухайл ва Гулдурсун»; Алишер Навоий — «Хотами Тойи») ва замонавий адабиёт (М. Шайхзода — «Сулҳ дарахти»; Шуҳрат — «Мардлик афсонаси»; Ҳ. Олимжон — «Жангчи Турсун»; Ғ. Ғулом — «Сув ва нур»)да ҳам учрайди;
3) (мусиқада) — Б. 12 — 13-а.ларда трубадур ва труверлар ижодининг асосий жанри сифатида кенг ривож топди. Уйғониш даврида унинг полифоник турлари юзага келди (Гильом де Машо). Мусиқий романтизм услубида Б. сюжет (муайян мавзу)ли мусиқа жанри сифатида камер-вокал (асосан, Австрия ва Германия композиторлари ижодида — Ф. Шуберт, Р. Шуман, Ф. Лист, И. Брамс, X. Вольф) ва камер-чолғу (асосан, фортепиано учун: Ф. Шопен, Э. Григ ва б.) асарларида ўз ифодасини топди. Ўзбекистон мусиқасида Б. кўпроқ қаҳрамонлик ёки ишқийқаҳрамонлик, фалсафий талқинга эга (Д. Зокиров, И. Акбаров, Д. Сайдаминова). М. Бурҳоновнинг хонанда ва симфоник оркестр учун «Ишқ Ўти» Б.си (1939, Машраб ғазали) мазкур жанрнинг Ўзбекистондаги илк намунасидир. Б.нинг муайян хусусиятлари бошқа жанрларга сингдирилганлиги сабабли бундай асарлар қўшма номлар б-н ҳам аталади (мас, Б.-поэма, Б.симфония ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.