Balneoterapiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 76-b. — ziyouz.com
Balneoterapiya (balneo... va terapiya) — tabiiy va sun'iy tayyorlangan mineral suvlar b-n davolaş. Bemorlarga buyuriladigan mineral suvning fizikkimyoviy xossasi va tarkibi har xil böladi. Undagi gazlar, tuz eritmalari, mikroelementlar va b. moddalar odam organizmiga fiziologik va şifobaxş ta'sir qiladi. Mineral suv, asosan, vanna sifatida va içiş uçun buyuriladi. Undan foydalanişda umumiy va mahalliy vannalar, duş, basseynlarda çömiliş, oğiz, burun, tomoqni çayiş, ingalyatsiya, me'da-içaklarni yuviş kabi usullar keng tarqalgan. Mineral suvlarning şifobaxşligi ular tarkibida karbonat angidrid, vodorod sulfid, azot, radioaktiv modda — radon va b. mineral tuzlar borligiga asoslangan. Mineral suvli vannalar organizmdagi fiziologik va biologik jarayonlarga teri retseptorlari, nafas yöllaridagi retseptorlar orqali mexanik, termik, kimyoviy va radiatsion ta'sir körsatadi. Gazli mineral suv vannalari tarkibidagi kimyoviy birikmalar va pufakçalar teri orqali köproq ta'sir etadi. Mineral suv içilganda me'da-içak yölining şilliq pardasiga t-rasi, mineral moddalari va gazlari b-n ta'sir körsatadi. U ovqatdan bir oz oldin içilsa, me'dadan şira çiqişi tezlaşadi, 1—2 soat ilgari içilganda esa sekinlaşadi. Şuning uçun me'dadan şira çiqişi kamayganda ovqatdan bir oz oldin, oşib ketganda esa ovqatdan 1 — 1,5 soat ilgari içiladi. Mineral suv me'daiçak faoliyatigagina emas, balki butun organizmdagi moddalar almaşinuviga, qon aylanişiga ta'sir qiladi. Issiqsuv tomir urişini tezlaştirsa, sovuq suv sekinlaştiradi va tomir tonusini kuçaytiradi. Organizmda suv, kislotaişqor muvozanatini, oqsillarning kolloidal xususiyati va dispersligini, hujayralarning suv biriktira oliş xususiyatini özgartiradi, organizmdagi tuzlar muvozanati ham bir qadar özgaradi. Balneologik kurortlarda tabiiy karbonat angidridli, vodorod sulfidli, radonli, yod-bromli, xlorid va natriyli tuzlari bölgan mineral buloq suvlaridan davo sifatida foydalaniladi. B. vraç b-n maslahatlaşib, uning körsatmalariga qat'iy amal qilgan holda, köpinça balçiq b-n davolaş, iqlim b-n davolaş va parhez kabi kompleks davo usullari b-n birga amalga oşiriladi.
Karim Iöldoşev
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛЬНЕОТЕРАПИЯ (бальнео... ва терапия) — табиий ва сунъий тайёрланган минерал сувлар б-н даволаш. Беморларга буюриладиган минерал сувнинг физиккимёвий хоссаси ва таркиби ҳар хил бўлади. Ундаги газлар, туз эритмалари, микроэлементлар ва б. моддалар одам организмига физиологик ва шифобахш таъсир қилади. Минерал сув, асосан, ванна сифатида ва ичиш учун буюрилади. Ундан фойдаланишда умумий ва маҳаллий ванналар, душ, бассейнларда чўмилиш, оғиз, бурун, томоқни чайиш, ингаляция, меъда-ичакларни ювиш каби усуллар кенг тарқалган. Минерал сувларнинг шифобахшлиги улар таркибида карбонат ангидрид, водород сульфид, азот, радиоактив модда — радон ва б. минерал тузлар борлигига асосланган. Минерал сувли ванналар организмдаги физиологик ва биологик жараёнларга тери рецепторлари, нафас йўлларидаги рецепторлар орқали механик, термик, кимёвий ва радиацион таъсир кўрсатади. Газли минерал сув ванналари таркибидаги кимёвий бирикмалар ва пуфакчалар тери орқали кўпроқ таъсир этади. Минерал сув ичилганда меъда-ичак йўлининг шиллиқ пардасига т-раси, минерал моддалари ва газлари б-н таъсир кўрсатади. У овқатдан бир оз олдин ичилса, меъдадан шира чиқиши тезлашади, 1—2 соат илгари ичилганда эса секинлашади. Шунинг учун меъдадан шира чиқиши камайганда овқатдан бир оз олдин, ошиб кетганда эса овқатдан 1 — 1,5 соат илгари ичилади. Минерал сув меъдаичак фаолиятигагина эмас, балки бутун организмдаги моддалар алмашинувига, қон айланишига таъсир қилади. Иссиқсув томир уришини тезлаштирса, совуқ сув секинлаштиради ва томир тонусини кучайтиради. Организмда сув, кислотаишқор мувозанатини, оқсилларнинг коллоидал хусусияти ва дисперслигини, ҳужайраларнинг сув бириктира олиш хусусиятини ўзгартиради, организмдаги тузлар мувозанати ҳам бир қадар ўзгаради. Бальнеологик курортларда табиий карбонат ангидридли, водород сульфидли, радонли, йод-бромли, хлорид ва натрийли тузлари бўлган минерал булоқ сувларидан даво сифатида фойдаланилади. Б. врач б-н маслаҳатлашиб, унинг кўрсатмаларига қатъий амал қилган ҳолда, кўпинча балчиқ б-н даволаш, иқлим б-н даволаш ва парҳез каби комплекс даво усуллари б-н бирга амалга оширилади.
Карим Иўлдошев
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.