Balujiston
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69-b. — ziyouz.com
Balujiston — Pokistonning jan.-ğarbidagi viloyat. Balujiston tarixiy viloyatning 1947 y.da Pokiston tarkibiga kirgan şarqiy qismi. Mayd. 347 ming km2. Aholisi 4,6 mln. kişi (1983). Ma'muriy markazi — Kvetta ş. Şim.da Afğoniston, ğarbda Eron, şarqda Pokistonning Sind va Panjob, şim.-şarqda Şim.-ğarbiy viloyat b-n çegaradoş, jan.da Arabiston dengiziga tutaş. Yer yuzasining katta qismini örtaça balandlikdagi (2000 m gaça) va baland toğlar egallagan. Eng şim. da Tobakakor (3096 m) toğ tizmasi joylaşgan. Bu toğlardan janubga Makron toğlari çözilgan. Eng baland joyi 3593 m. Dengiz böyi kambar pasttekislik. Viloyatning ğarbiy qismidagi botiqlarda şörxoklar, şör köllar bor. Daryolari mayda, mavsumiy. B. Alp-Himolay faol seysmik mintaqasida joylaşgan. T-ra yanv.da tekisliklarda 8—16°, iyulda 24 — 32°. Toğlarda qiş sovuq, serşamol. Yillik yoğin 100 — 200 mm, köp qismi dek. va fev. oylarida yoğadi. Tuproqlari subtropik mintaqaga xos böz tuproq, şim.-ğarbida çöl qönğir, şör, qum tuproqlar. Çöl qismida saksovulzor va butazorlar bor. Toğ yon bağirlari siyrak örmon, butazor. Aholisi balujlar b-n puştular. Q. xda yaylov çorvaçiligi yetaçi örinda (qöy, eçki, tuya boqiladi). Toğ oraliğidagi vodiylarda voha dehqonçiligi b-n şuğullaniladi, tekislik yerlarda don yetiştiriladi. Oltingugurt, oş tuzi, qunğir kömir, tabiiy gaz qazib olinadi. Maşinasozlik va metallsozlik, sement, yoğoçsozlik, oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari bor. Dengiz böyida baliq ovlanadi. Hunarmandçilik rivojlangan: qölda gilam töqiş, yoğoç buyumlar yasaş, kaşta tikiş va b. Kvetta ş.da me'moriy yodgorliklar saqlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛУЖИСТОН — Покистоннинг жан.-ғарбидаги вилоят. Балужистон тарихий вилоятнинг 1947 й.да Покистон таркибига кирган шарқий қисми. Майд. 347 минг км2. Аҳолиси 4,6 млн. киши (1983). Маъмурий маркази — Кветта ш. Шим.да Афғонистон, ғарбда Эрон, шарқда Покистоннинг Синд ва Панжоб, шим.-шарқда Шим.-ғарбий вилоят б-н чегарадош, жан.да Арабистон денгизига туташ. Ер юзасининг катта қисмини ўртача баландликдаги (2000 м гача) ва баланд тоғлар эгаллаган. Энг шим. да Тобакакор (3096 м) тоғ тизмаси жойлашган. Бу тоғлардан жанубга Макрон тоғлари чўзилган. Энг баланд жойи 3593 м. Денгиз бўйи камбар пасттекислик. Вилоятнинг ғарбий қисмидаги ботиқларда шўрхоклар, шўр кўллар бор. Дарёлари майда, мавсумий. Б. Альп-Ҳимолай фаол сейсмик минтақасида жойлашган. Т-ра янв.да текисликларда 8—16°, июлда 24 — 32°. Тоғларда қиш совуқ, сершамол. Йиллик ёғин 100 — 200 мм, кўп қисми дек. ва фев. ойларида ёғади. Тупроқлари субтропик минтақага хос бўз тупроқ, шим.-ғарбида чўл қўнғир, шўр, қум тупроқлар. Чўл қисмида саксовулзор ва бутазорлар бор. Тоғ ён бағирлари сийрак ўрмон, бутазор. Аҳолиси балужлар б-н пуштулар. Қ. хда яйлов чорвачилиги етачи ўринда (қўй, эчки, туя боқилади). Тоғ оралиғидаги водийларда воҳа деҳқончилиги б-н шуғулланилади, текислик ерларда дон етиштирилади. Олтингугурт, ош тузи, қунғир кўмир, табиий газ қазиб олинади. Машинасозлик ва металлсозлик, цемент, ёғочсозлик, озиқ-овқат, кимё саноати корхоналари бор. Денгиз бўйида балиқ овланади. Ҳунармандчилик ривожланган: қўлда гилам тўқиш, ёғоч буюмлар ясаш, кашта тикиш ва б. Кветта ш.да меъморий ёдгорликлар сақланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.