Balxaş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71-b. — ziyouz.com
Balxaş — Qozoğiston Respublikasi şarqidagi köl. Balxaş-Olaköl soyligida, dengiz sathidan 340 m balandda. Maydoni suvi köpayganda 22 ming km2, ozayganda 17 ming km2 böladi. Uz. 605
km, örtaça eni 41 km, eng keng joyi 74 km, eng tor joyi 8,5 km. B. şim.- şarqdan jan.-ğarbga qarab yarim oy şaklida çözilgan. Suv hajmi 112 km3. Havzasining mayd. 501 ming km2. Örtaça çuq. 6 m, eng çuqur joyi 26,3 m, eng sayoz joyi 2 m. Suvi deyarli çuçuk, şarqiy qismida şörroq (5,21 g/l). B.da orol kam, ulardan eng yiriklari: Bosorol va Tosorol. B. suvni asosan daryolardan oladi: jan.dan Ili, Qoratol, Oqsuv, Lepsa, şim.dan Ayağuz daryolari quyiladi. Ili daryosi suvi kölga quyiladigan umumiy suv hajmining 75 — 80%ini taşkil qiladi. B.ning ğarbiy va şim. qirğoqlari paleozoy jinslaridan tuzilgan, şarqiy va jan. qirğoqlari qumli pasttekislikdan iborat. Qirğoq çiziği ança notekis. Köl sathiga yiliga 120 mm yoğin tuşib, 950 — 1200 mm buğlanadi. Suvning t-rasi dek.da 0°, iyulda 28'. Şamollar köl suvini kuçli tölqinlantirib turadi. Köl noyabrdan apr.ning yarmigaça muzlaydi. Suv sathining özgariş yillik amplitudasi qariyb 3 m. Sariesik ya. o. kulni gidrologik jihatdan keskin farq qiluvçi ikki qism — ğarbiy va şarqiy qismlarga bölib turadi. Suvi loyqa. Sudak, sazan, qorabaliq, olabuğa baliqlari ovlanadi. Suv parrandasi köp. B.da kema qatnaydi.
Asosiy pristanlari: Buril-boytol, Börlituba. Şim. sohilidagi Balxaş ş.da kon metallurgiya kti bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛХАШ — Қозоғистон Республикаси шарқидаги кўл. Балхаш-Олакўл сойлигида, денгиз сатҳидан 340 м баландда. Майдони суви кўпайганда 22 минг км2, озайганда 17 минг км2 бўлади. Уз. 605
км, ўртача эни 41 км, энг кенг жойи 74 км, энг тор жойи 8,5 км. Б. шим.- шарқдан жан.-ғарбга қараб ярим ой шаклида чўзилган. Сув ҳажми 112 км3. Ҳавзасининг майд. 501 минг км2. Ўртача чуқ. 6 м, энг чуқур жойи 26,3 м, энг саёз жойи 2 м. Суви деярли чучук, шарқий қисмида шўрроқ (5,21 г/л). Б.да орол кам, улардан энг йириклари: Босорол ва Тосорол. Б. сувни асосан дарёлардан олади: жан.дан Или, Қоратол, Оқсув, Лепса, шим.дан Аяғуз дарёлари қуйилади. Или дарёси суви кўлга қуйиладиган умумий сув ҳажмининг 75 — 80%ини ташкил қилади. Б.нинг ғарбий ва шим. қирғоқлари палеозой жинсларидан тузилган, шарқий ва жан. қирғоқлари қумли пасттекисликдан иборат. Қирғоқ чизиғи анча нотекис. Кўл сатҳига йилига 120 мм ёғин тушиб, 950 — 1200 мм буғланади. Сувнинг т-раси дек.да 0°, июлда 28’. Шамоллар кўл сувини кучли тўлқинлантириб туради. Кўл ноябрдан апр.нинг ярмигача музлайди. Сув сатҳининг ўзгариш йиллик амплитудаси қарийб 3 м. Сариэсик я. о. кулни гидрологик жиҳатдан кескин фарқ қилувчи икки қисм — ғарбий ва шарқий қисмларга бўлиб туради. Суви лойқа. Судак, сазан, қорабалиқ, олабуға балиқлари овланади. Сув паррандаси кўп. Б.да кема қатнайди.
Асосий пристанлари: Бурил-бойтол, Бўрлитуба. Шим. соҳилидаги Балхаш ш.да кон металлургия кти бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.