Balxi gumbaz
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72-b. — ziyouz.com
Balxi gumbaz — gumbazning sodda turi. Töğri törtburçak va murabba tarhli xonalar devori ustiga örnatiladi. B. g. köpinça past tomli binolarda (hammom, suv ombori va qaznoqlarda) qöllaniladi. Gumbazli bino xonalarining tarhida körsatilgan şakliga putur yetkazmagan holda yopilgan. B. g.da xona devorlarining past bölişi va gumbazning birinçi qator ğişti xona içiga surib terilişi binoning mustahkamligini oşirgan. Gumbazning oğmaligi har bir burçakdan boşlab qöyilgan ğiştning oğmaligiga boğliq bölgan. Devor burçaklariga qöyiladigan «neşburik» yoki «ğoz» ğiştlari pona şaklida yönaladi.
Pölat Zohidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЛХИ ГУМБАЗ — гумбазнинг содда тури. Тўғри тўртбурчак ва мурабба тарҳли хоналар девори устига ўрнатилади. Б. г. кўпинча паст томли биноларда (ҳаммом, сув омбори ва қазноқларда) қўлланилади. Гумбазли бино хоналарининг тарҳида кўрсатилган шаклига путур етказмаган ҳолда ёпилган. Б. г.да хона деворларининг паст бўлиши ва гумбазнинг биринчи қатор ғишти хона ичига суриб терилиши бинонинг мустаҳкамлигини оширган. Гумбазнинг оғмалиги ҳар бир бурчакдан бошлаб қўйилган ғиштнинг оғмалигига боғлиқ бўлган. Девор бурчакларига қўйиладиган «нешбурик» ёки «ғоз» ғиштлари пона шаклида йўналади.
Пўлат Зоҳидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.