Banan
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78–79-b. — ziyouz.com
Banan (Musa) — banansimonlar oilasiga mansub köp yillik tropik ösimlik. Vatani Afrika va Osiyoning tropik va subtropik zonalari hamda Malayya arxipelagi. Asosan, Lotin Amerikasi mamlakatlarida östiriladi. B.ning böyi 15 m gaça boradi, bargi yirik (uz. 4 m gaça, eni 90 sm gaça). B.ning 40 ga yaqin turi bor. Guli qöş jinsli. Mevasi rezavor meva. Bir tup mevada 300 tagaça mevasi bor (60 kg gaça). Bir mevasining uz. 15 sm gaça, diametri 3 — 4 sm ga boradi. Sarğiş, eti oqiş, şirin. Etining tarkibida 75 — 76% suv, 14 — 22% qand, 5 — 8% kraxmal, 1,5% gaça protein, 0,3 — 0,6% moy bor. Partenokarpiya usulida (otalanmasdan) meva hosil qiladi, şuning uçun uruği puç. B. mevasi xölligiça hamda quritilgan holda iste'mol qilinadi. Köpçilik turlarining mevasi yeyişga yaramaydi. B. ildiz baçkilari yordamida köpayadi. Ayrim turlaridan dengizçilikda qöllaniladigan arqonlar, baliq ovlaş törlari tayyorlaşda işlatiladigan tola (abaka) olinadi. B.ning xuşmanzara daraxt sifatida köçalar, parklarda va uylarda östiril gan turlari ham bor (yapon B.).
Rixsivoy Jörayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАНАН (Musa) — банансимонлар оиласига мансуб кўп йиллик тропик ўсимлик. Ватани Африка ва Осиёнинг тропик ва субтропик зоналари ҳамда Малайя архипелаги. Асосан, Лотин Америкаси мамлакатларида ўстирилади. Б.нинг бўйи 15 м гача боради, барги йирик (уз. 4 м гача, эни 90 см гача). Б.нинг 40 га яқин тури бор. Гули қўш жинсли. Меваси резавор мева. Бир туп мевада 300 тагача меваси бор (60 кг гача). Бир мевасининг уз. 15 см гача, диаметри 3 — 4 см га боради. Сарғиш, эти оқиш, ширин. Этининг таркибида 75 — 76% сув, 14 — 22% қанд, 5 — 8% крахмал, 1,5% гача протеин, 0,3 — 0,6% мой бор. Партенокарпия усулида (оталанмасдан) мева ҳосил қилади, шунинг учун уруғи пуч. Б. меваси хўллигича ҳамда қуритилган ҳолда истеъмол қилинади. Кўпчилик турларининг меваси ейишга ярамайди. Б. илдиз бачкилари ёрдамида кўпаяди. Айрим турларидан денгизчиликда қўлланиладиган арқонлар, балиқ овлаш тўрлари тайёрлашда ишлатиладиган тола (абака) олинади. Б.нинг хушманзара дарахт сифатида кўчалар, паркларда ва уйларда ўстирил ган турлари ҳам бор (япон Б.).
Рихсивой Жўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.