Bangladeş

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80–83-b. — ziyouz.com

Bangladeş BANGLADEŞ, Bangladeş Xalq Respublikasi (Gono Projatontri Bangladeş) — Jan. Osiyodagi davlat. Hind okeanining Bengaliya qöltiği böyida joylaşgan. Ma'muriy jihatdan 4 viloyatga bölinadi, ular 19 okrug (distrikt)ni öz içiga oladi. Mayd. 143,988 ming km2. Aholisi 122 mln. kişi (1997). Poytaxti —Dakka ş.

Davlat tuzumi. B. — unitar respublika. Buyuk Britaniya boşçiligidagi Hamdöstlik tarkibiga kiradi. 1972 y.gi konstitutsiyaga binoan davlat boşliği — prezident. B.da bir palatali parlament — Milliy majlis iş olib boradi. Uning 330 deputati mamlakat prezidenti kabi 5 y. muddatga saylanadi. Ijroçi hokimiyatni prezident hukumat b-n birgalikda boşqaradi.

Tabiati. Mamlakat Gang, Brahmaputra va Megxna daryolari etagidagi tekislikda joylaşgan. Şarqiy va jan.-şarqiy qismidagi Çittagong tepaligining bal. dengiz sathidan 1200 m gaça. Toşkömir, tabiiy gaz, temir rudasi, kaolin, torf konlari bor.

B. butun hududining 6%ga yaqini doimo suv ostida, uçdan ikki qismini qisqa muddat suv bosadi. Tez-tez suv toşqinlari sodir bölib, odamlar halokatiga, hosilning nobud bölişiga olib keladi, imoratlarni vayron qiladi, ammo q. x. uçun alohida ahamiyatga ega böladi, çunki yerlarga ekinlarning ösib rivojlanişi uçun zarur bölgan organik moddalar va toğ jinslarini oqizib keltiradi. Mamlakat iqlimi tropik, musson, yozi issiq va seryomğir, sovuq oylarda ob-havo quruq keladi. Yilning eng sovuq oyi yanv.da örtaça harorat 26°. Eng iliq oy apr.da harorat 33° dan 36° gaça böladi. Dunyodagi eng nam iqlimlardan biri şu yerda. Mamlakatning köp qismiga yiliga örta hisobda 1525 mm gaça yoğin yoğsa, ayrim toğ oldi hududlariga 5080 mm gaça yoğadi. Musson davri (iyun—sent.) eng seryoğin paytdir. Daryolarda timsoh, toşbaqa, baliqdar bor. B. hududining 15% ga yaqini doimo yaşil örmonlar b-n qoplangan. Ularda bambuk va rotang daraxtlari (palmaning bir turi) köp. Madxupur va Sundarban çangalzorlarida yölbars va muşuksimonlarning boşqa turlari, toğli joylarda fil, qoplon va karkidonlar uçraydi.

Aholisining 98% benğallar. Bixarlar, santallar, munda, oraon, çakma, marma, kxas qabilar ham yaşaydi. Rasmiy tili — bengal va ingliz tillari. Aholining 85% musulmon. B. tuğiliş va aholining ziçligi jihatidan dunyoda eng yuqori örinlardan birida turadi. Şahar aholisi 24% ni taşkil etadi.

Eng katta şaharlari: Dakka, Çittagong.

Tarixi. B. hududi (sobiq Şarqiy Bengaliya) da dastlabki davlat mil. av. 7 — 6- a.larda paydo bölgan. Vanga davlati (keyinçalik Bangla; davlatning hoz. nomi ham şundan kelib çiqqan) şularning biri bölgan. Mil. av. 4- a.dan mil. 5- a.gaça B. hududi turli ğind saltanatlari tarkibida böldi. 6- a.da u Ğarbiy Bengaliya b-n yagona Bengaliya davlati bölib şakllandi. 13- a. boşlarida Dexli sultonligining musulmon sultonlari uni bosib olişdi. Şu tufayli bu yerda musulmon dini tarqaldi (ilgari hindu dini ustun edi). 16-a.da boburiylardan Akbarşohni Hindistonga qöşib oldi. 18- a. boşlarida B. hududi mustaqil böldi, 1757 y.dan inglizlar qöliga ötdi, söngra Angliyaning Hindiston mustamlakasi tarkibidagi Şarqiy Bengaliya viloyatiga aylandi. 1947 y. Hindiston mustaqillikka erişgaç, bu yerda ikki davlat — Pokiston va Hindiston vujudga kelişi munosabati b-n Şarqiy Bengaliya Assom okrugiga qöşilib, Pokistonning yangi viloyati sifatida «Şarqiy Pokiston» nomini oldi. Biroq Ğarbiy Pokiston b-n bölgan iqtisodiy va siyosiy ziddiyatlar 1971 y.da Bangladeşning mustaqil deb e'lon qilinişiga olib keddi. 1974 y.dan B. — BMT a'zosi. Milliy bayrami — 26 mart — Mustaqillik kuni. ÖzR b-n diplomatik munosabatlarni 1992 y. okt. da örnatgan.

Siyosiy partiyalari va kasaba uyuşmalari. B. işçi-dehqon xalq ligasi; Xalq ligasi; B. millatçi partiyasi; Milliy xalq partiyasi; Milliy partiya. Milliy işçi ligasi kasaba uyuşmasi birlaşmasi; Işçi va xizmatçilarning birlaşgan kengaşi; B. kasaba uyuşmalari markazi.

Xöjaligi. B. — agrar mamlakat. Mehnatga layoqatli aholining 80% q. x. bilan maşğul. Işlanadigan yerning 50%dan yiliga 2 — 3 marta hosil olinadi. Ammo q. x. mamlakat aholisining oziq-ovqatga bölgan ehtiyojini qondirolmaydi. Doimiy bölib turadigan tabiiy ofatlar, ayniqsa suv toşqinlari q. x. işlarini qiyinlaştiradi. Asosiy ekinlari — şoli (işlanadigan yerning 90%ga ekiladi), jut, çoy (umumiy mayd. 47 ming ga), buğdoy. Şakarqamiş, dukkakli ekinlar, moyli ekinlar (raps, kunjut, xantal, araxis va b.) ham yetiştiriladi. Çorvaçilik kam rivojlangan. Qoramol (asosan ulov uçun), eçki, qöy, parranda boqiladi. Baliq ovlanadi.

Sanoat mamlakat ehtiyojining juda oz qismini qondiradi. Asosan q. x. xom aşyosini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Asosiy tarmoqlari — töqimaçilik (ayniqsa, jut va ip gazlama), oziq-ovqat (qand-şakar, yoğ, tamaki, şoli, çoy). Jundan mahsulot i. ç.da Hindistondan keyin ikkinçi örinda turadi. Qoğoz, kimyo, neft mahsulotlari, sement, maşinasozlik va sanoatning boşqa tarmoqlari korxonalari bor. Energetika mamlakat ehtiyojini qondirmaydi. Bir yilda 8,1 mlrd. kVt-s elektr energiya hosil qilinadi. Yuklarning köpi suv yöllari orqali taşiladi. T. y. uzunligi 2,7 ming km, avtomobil yöllari uz. 193 ming km. Eng katta dengiz portlari — Çittagong va Çalna. Çetga jun, teri mahsulotlari, çoy, baliq çiqaradi. Xalqaro aeroporti — Dakka ş.da. 1988 y. va 1991 y.dagi suv toşqinlari transport va kommunikatsiya tizimiga katta ziyon yetkazgan. Taşqi savdodagi asosiy mijozlari — AQŞ, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Germaniya, Xitoy.

Pul birligi — taka.

Maorifi, ilmiy va madaniyma'rifiy muassasalari. B. aholisining 75%dan köproği savodsiz. Bolalarning 60%ga yaqini boşlanğiç maktabga qatnaydi. Dunyoviy maktablardan taşqari diniy maktablar ham bor. Texnika kollejlariga öquvçilar kamroq kiradilar. B.da 6 un-t (eng kattalari Dakka va Rajşaxi ş.larida), bir qança in-tlar, jumladan politexnika, töqimaçilik in-tlari, q. x. akademiyasi bor. Bengaliya akademiyasi, atom energiyasi, q. x. va örmonçilik, iqtisodiyot, tibbiyot, huquq va xalqaro munosabatlar i. t. muassasalarida tadqiqot işlari olib boriladi. Dakkada markaziy ommaviy va un-t kutubxonalari, 2 muzey mavjud.

Matbuoti, radioeşittirişi, telekörsatuvi. B.dagi yirik gaz.lar — «Ozodi» (bengal tilidagi kundalik gaz., 1960 y.da taşkil etilgan), «Bangladeşobserver» («Bangladeş şarhlovçisi», 1949), «Bangladeş tayme» («Bangladeş vaqti», 1949), «Doynik Bangla» («Kundalik Bengaliya», 1964). Davlat axborot agentligi — «Bangladeş Sangbad Sangasta» 1972 y. va xususiy agentlik — «Istern nyus Eyjensi» 1970 y.da tuzilgan. Bangladeş radioeşittirişi va telekörsatuvi davlat qaramoğida.

Adabiyoti. B. adabiyoti bengal tilida bengal adabiyoti an'analari asosida rivojlanmoqda. 10 — 12- a.larda tuzilgan diniy mazmundagi madhiyalar töplami — «Çorjapod» bengal tilidagi ilk yozma yodgorlik hisoblanadi. 16— 17-a.larda şe'riyat gullab yaşnadi. Örta asrlarda turli ilohlarga bağişlangan rivoyat, dostonlar katta ahamiyat kasb etdi. Musulmon şoirlardan Davlat Qozi va Sayid Alaol birinçi bor dunyoviy mavzularga murojaat qildilar hamda Bengaliyadagi hindu va musulmon madaniyatini bir-biriga birlaştirdilar. Musulmon adiblar arab va fors şe'riyati uslublari, öxşatmalaridan, musulmon an'analariga aloqador ohang va voqealardan barakali foydalandilar. Bu yönaliş 17-a.da vujudga keddi va 19 — 20- a.larda Mir Muşarraf Husayn, Koykobod, Nazrul Islom, Abdul Fazl, Abdul Qodir kabi yozuvçilar uni yuksak çöqqiga kötarişdi. Fylom Mustafo, Ravşan Yazdoni, Jasimuddin kabi şoirlar, jamoat arbobi va şoira Begum Sufiya Kamol 20-a. B. adabiyotining eng maşhur vakillaridir. Şoirlardan Şamsur Rahmon, Hasan Hafizur Rahmon va b.lar ijtimoiy mavzularda qalam tebratdilar. 19 — 20-a. bengal adabiyotining yirik namoyandasi P. Tagordir. Uning ijodi butun Hindiston adabiyotiga ta'sir ötkazgan. Ş. Çottopaddhayya (1876 —1938), B. Bondopadhayya (1896-1950) kabi yozuvçilar uning maktabidan yetişib çiqqanlar. B. mustaqillikka erişgandan söng qisqa pyesa va hikoyalar, vatanparvarlik va muhabbatni madh etuvçi şe'rlar yetakçi janr bölib qoldi. Ijtimoiy masalalar, fuqarolik jamiyati, insonparvarlik mavzularida nasriy asarlar yuzaga keldi. Me'morligi va san'ati. B. hududida 7—12-a.larga mansub şahar va ibodatxonalarning vayronalari, 12 — 13-a.larda bino qilingan masjid, Madrasa va maqbaralar saqlanib qolgan. 16— 17-a. lar me'morligi islom uslubi qoidalariga moslangan. Ingliz mustamlaka hukmronligi davrida an'anaviy uslubdagi binolar (Dakkadagi «Yudduzli masjid», 18- a.) b-n bir qatorda ingliz neoklassikasi uslubidagi yangi imoratlar (Dakkadagi bank binosi, 19- a.) paydo böldi. Şaharlarda zamonaviy uslubdagi jamoat, uy-joy, sanoat binolari qad kötardi. B.da qadimdan bezakli amaliy san'at (töquvçilik, kaştaçilik, yoğoç va fil suyagi öymakorligi) rivojlangan. Tasviriy san'atda ilğor yönaliş davom etmoqda. Kino san'ati 1959 y.dan rivojlana boşladi («Şunday kun kelar» filmi, rej. J. Kardar).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БАНГЛАДЕШ, Бангладеш Халқ Республикаси (Гоно Прожатонтри Бангладеш) — Жан. Осиёдаги давлат. Ҳинд океанининг Бенгалия қўлтиғи бўйида жойлашган. Маъмурий жиҳатдан 4 вилоятга бўлинади, улар 19 округ (дистрикт)ни ўз ичига олади. Майд. 143,988 минг км2. Аҳолиси 122 млн. киши (1997). Пойтахти —Дакка ш.

Давлат тузуми. Б. — унитар республика. Буюк Британия бошчилигидаги Ҳамдўстлик таркибига киради. 1972 й.ги конституцияга биноан давлат бошлиғи — президент. Б.да бир палатали парламент — Миллий мажлис иш олиб боради. Унинг 330 депутати мамлакат президенти каби 5 й. муддатга сайланади. Ижрочи ҳокимиятни президент ҳукумат б-н биргаликда бошқаради.

Табиати. Мамлакат Ганг, Браҳмапутра ва Мегхна дарёлари этагидаги текисликда жойлашган. Шарқий ва жан.-шарқий қисмидаги Читтагонг тепалигининг бал. денгиз сатҳидан 1200 м гача. Тошкўмир, табиий газ, темир рудаси, каолин, торф конлари бор.

Б. бутун ҳудудининг 6%га яқини доимо сув остида, учдан икки қисмини қисқа муддат сув босади. Тез-тез сув тошқинлари содир бўлиб, одамлар ҳалокатига, ҳосилнинг нобуд бўлишига олиб келади, иморатларни вайрон қилади, аммо қ. х. учун алоҳида аҳамиятга эга бўлади, чунки ерларга экинларнинг ўсиб ривожланиши учун зарур бўлган органик моддалар ва тоғ жинсларини оқизиб келтиради. Мамлакат иқлими тропик, муссон, ёзи иссиқ ва серёмғир, совуқ ойларда об-ҳаво қуруқ келади. Йилнинг энг совуқ ойи янв.да ўртача ҳарорат 26°. Энг илиқ ой апр.да ҳарорат 33° дан 36° гача бўлади. Дунёдаги энг нам иқлимлардан бири шу ерда. Мамлакатнинг кўп қисмига йилига ўрта ҳисобда 1525 мм гача ёғин ёғса, айрим тоғ олди ҳудудларига 5080 мм гача ёғади. Муссон даври (июнь—сент.) энг серёғин пайтдир. Дарёларда тимсоҳ, тошбақа, балиқдар бор. Б. ҳудудининг 15% га яқини доимо яшил ўрмонлар б-н қопланган. Уларда бамбук ва ротанг дарахтлари (пальманинг бир тури) кўп. Мадхупур ва Сундарбан чангалзорларида йўлбарс ва мушуксимонларнинг бошқа турлари, тоғли жойларда фил, қоплон ва каркидонлар учрайди.

Аҳолисининг 98% бенғаллар. Бихарлар, санталлар, мунда, ораон, чакма, марма, кхас қабилар ҳам яшайди. Расмий тили — бенгал ва инглиз тиллари. Аҳолининг 85% мусулмон. Б. туғилиш ва аҳолининг зичлиги жиҳатидан дунёда энг юқори ўринлардан бирида туради. Шаҳар аҳолиси 24% ни ташкил этади.

Энг катта шаҳарлари: Дакка, Читтагонг.

Тарихи. Б. ҳудуди (собиқ Шарқий Бенгалия) да дастлабки давлат мил. ав. 7 — 6- а.ларда пайдо бўлган. Ванга давлати (кейинчалик Бангла; давлатнинг ҳоз. номи ҳам шундан келиб чиққан) шуларнинг бири бўлган. Мил. ав. 4- а.дан мил. 5- а.гача Б. ҳудуди турли ғинд салтанатлари таркибида бўлди. 6- а.да у Ғарбий Бенгалия б-н ягона Бенгалия давлати бўлиб шаклланди. 13- а. бошларида Дехли султонлигининг мусулмон султонлари уни босиб олишди. Шу туфайли бу ерда мусулмон дини тарқалди (илгари ҳинду дини устун эди). 16-а.да бобурийлардан Акбаршоҳни Ҳиндистонга қўшиб олди. 18- а. бошларида Б. ҳудуди мустақил бўлди, 1757 й.дан инглизлар қўлига ўтди, сўнгра Англиянинг Ҳиндистон мустамлакаси таркибидаги Шарқий Бенгалия вилоятига айланди. 1947 й. Ҳиндистон мустақилликка эришгач, бу ерда икки давлат — Покистон ва Ҳиндистон вужудга келиши муносабати б-н Шарқий Бенгалия Ассом округига қўшилиб, Покистоннинг янги вилояти сифатида «Шарқий Покистон» номини олди. Бироқ Ғарбий Покистон б-н бўлган иқтисодий ва сиёсий зиддиятлар 1971 й.да Бангладешнинг мустақил деб эълон қилинишига олиб кедди. 1974 й.дан Б. — БМТ аъзоси. Миллий байрами — 26 март — Мустақиллик куни. ЎзР б-н дипломатик муносабатларни 1992 й. окт. да ўрнатган.

Сиёсий партиялари ва касаба уюшмалари. Б. ишчи-деҳқон халқ лигаси; Халқ лигаси; Б. миллатчи партияси; Миллий халқ партияси; Миллий партия. Миллий ишчи лигаси касаба уюшмаси бирлашмаси; Ишчи ва хизматчиларнинг бирлашган кенгаши; Б. касаба уюшмалари маркази.

Хўжалиги. Б. — аграр мамлакат. Меҳнатга лаёқатли аҳолининг 80% қ. х. билан машғул. Ишланадиган ернинг 50%дан йилига 2 — 3 марта ҳосил олинади. Аммо қ. х. мамлакат аҳолисининг озиқ-овқатга бўлган эҳтиёжини қондиролмайди. Доимий бўлиб турадиган табиий офатлар, айниқса сув тошқинлари қ. х. ишларини қийинлаштиради. Асосий экинлари — шоли (ишланадиган ернинг 90%га экилади), жут, чой (умумий майд. 47 минг га), буғдой. Шакарқамиш, дуккакли экинлар, мойли экинлар (рапс, кунжут, хантал, арахис ва б.) ҳам етиштирилади. Чорвачилик кам ривожланган. Қорамол (асосан улов учун), эчки, қўй, парранда боқилади. Балиқ овланади.

Саноат мамлакат эҳтиёжининг жуда оз қисмини қондиради. Асосан қ. х. хом ашёсини қайта ишлашга ихтисослашган. Асосий тармоқлари — тўқимачилик (айниқса, жут ва ип газлама), озиқ-овқат (қанд-шакар, ёғ, тамаки, шоли, чой). Жундан маҳсулот и. ч.да Ҳиндистондан кейин иккинчи ўринда туради. Қоғоз, кимё, нефть маҳсулотлари, цемент, машинасозлик ва саноатнинг бошқа тармоқлари корхоналари бор. Энергетика мамлакат эҳтиёжини қондирмайди. Бир йилда 8,1 млрд. кВт-с электр энергия ҳосил қилинади. Юкларнинг кўпи сув йўллари орқали ташилади. Т. й. узунлиги 2,7 минг км, автомобиль йўллари уз. 193 минг км. Энг катта денгиз портлари — Читтагонг ва Чална. Четга жун, тери маҳсулотлари, чой, балиқ чиқаради. Халқаро аэропорти — Дакка ш.да. 1988 й. ва 1991 й.даги сув тошқинлари транспорт ва коммуникация тизимига катта зиён етказган. Ташқи савдодаги асосий мижозлари — АҚШ, Япония, Буюк Британия, Германия, Хитой.

Пул бирлиги — така.

Маорифи, илмий ва маданиймаърифий муассасалари. Б. аҳолисининг 75%дан кўпроғи саводсиз. Болаларнинг 60%га яқини бошланғич мактабга қатнайди. Дунёвий мактаблардан ташқари диний мактаблар ҳам бор. Техника коллежларига ўқувчилар камроқ кирадилар. Б.да 6 ун-т (энг катталари Дакка ва Ражшахи ш.ларида), бир қанча ин-тлар, жумладан политехника, тўқимачилик ин-тлари, қ. х. академияси бор. Бенгалия академияси, атом энергияси, қ. х. ва ўрмончилик, иқтисодиёт, тиббиёт, ҳуқуқ ва халқаро муносабатлар и. т. муассасаларида тадқиқот ишлари олиб борилади. Даккада марказий оммавий ва ун-т кутубхоналари, 2 музей мавжуд.

Матбуоти, радиоэшиттириши, телекўрсатуви. Б.даги йирик газ.лар — «Озоди» (бенгал тилидаги кундалик газ., 1960 й.да ташкил этилган), «Бангладешобсервер» («Бангладеш шарҳловчиси», 1949), «Бангладеш тайме» («Бангладеш вақти», 1949), «Дойник Бангла» («Кундалик Бенгалия», 1964). Давлат ахборот агентлиги — «Бангладеш Сангбад Сангаста» 1972 й. ва хусусий агентлик — «Истерн ньюс Эйженси» 1970 й.да тузилган. Бангладеш радиоэшиттириши ва телекўрсатуви давлат қарамоғида.

Адабиёти. Б. адабиёти бенгал тилида бенгал адабиёти анъаналари асосида ривожланмоқда. 10 — 12- а.ларда тузилган диний мазмундаги мадҳиялар тўплами — «Чоржапод» бенгал тилидаги илк ёзма ёдгорлик ҳисобланади. 16— 17-а.ларда шеърият гуллаб яшнади. Ўрта асрларда турли илоҳларга бағишланган ривоят, достонлар катта аҳамият касб этди. Мусулмон шоирлардан Давлат Қози ва Сайид Алаол биринчи бор дунёвий мавзуларга мурожаат қилдилар ҳамда Бенгалиядаги ҳинду ва мусулмон маданиятини бир-бирига бирлаштирдилар. Мусулмон адиблар араб ва форс шеърияти услублари, ўхшатмаларидан, мусулмон анъаналарига алоқадор оҳанг ва воқеалардан баракали фойдаландилар. Бу йўналиш 17-а.да вужудга кедди ва 19 — 20- а.ларда Мир Мушарраф Ҳусайн, Койкобод, Назрул Ислом, Абдул Фазл, Абдул Қодир каби ёзувчилар уни юксак чўққига кўтаришди. Fyлом Мустафо, Равшан Яздони, Жасимуддин каби шоирлар, жамоат арбоби ва шоира Бегум Суфия Камол 20-а. Б. адабиётининг энг машҳур вакилларидир. Шоирлардан Шамсур Раҳмон, Ҳасан Ҳафизур Раҳмон ва б.лар ижтимоий мавзуларда қалам тебратдилар. 19 — 20-а. бенгал адабиётининг йирик намояндаси P. Тагордир. Унинг ижоди бутун Ҳиндистон адабиётига таъсир ўтказган. Ш. Чоттопаддҳайя (1876 —1938), Б. Бондопадҳайя (1896-1950) каби ёзувчилар унинг мактабидан етишиб чиққанлар. Б. мустақилликка эришгандан сўнг қисқа пьеса ва ҳикоялар, ватанпарварлик ва муҳаббатни мадҳ этувчи шеърлар етакчи жанр бўлиб қолди. Ижтимоий масалалар, фуқаролик жамияти, инсонпарварлик мавзуларида насрий асарлар юзага келди. Меъморлиги ва санъати. Б. ҳудудида 7—12-а.ларга мансуб шаҳар ва ибодатхоналарнинг вайроналари, 12 — 13-а.ларда бино қилинган масжид, Мадраса ва мақбаралар сақланиб қолган. 16— 17-а. лар меъморлиги ислом услуби қоидаларига мосланган. Инглиз мустамлака ҳукмронлиги даврида анъанавий услубдаги бинолар (Даккадаги «Юддузли масжид», 18- а.) б-н бир қаторда инглиз неоклассикаси услубидаги янги иморатлар (Даккадаги банк биноси, 19- а.) пайдо бўлди. Шаҳарларда замонавий услубдаги жамоат, уй-жой, саноат бинолари қад кўтарди. Б.да қадимдан безакли амалий санъат (тўқувчилик, каштачилик, ёғоч ва фил суяги ўймакорлиги) ривожланган. Тасвирий санъатда илғор йўналиш давом этмоқда. Кино санъати 1959 й.дан ривожлана бошлади («Шундай кун келар» фильми, реж. Ж. Кардар).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.