Baqiroq maymunlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160-b. — ziyouz.com
Baqiroq maymunlar (Alouatta)gajak dumli maymunlar oilasining uruği. Tanasining uz. 37 — 72 sm gaça. Dumi tanasidan uzun (49 — 75 sm) va baquvvat, uçi gajak. Dumining ostki tomoni junsiz yalanğoç, juda sezgir. B. m. dumi yordamida şoxlarga ilaşib, daraxtda örmalab yuradi. Yuzida jun bölmaydi. Boşidagi uzun junlari iyagining ostiga osilib tuşib soqol hosil qiladi. Erkaklari urğoçilariga nisbatan yirik. B. m. ning hiqildoq xaltalari yaxşi rivojlangan bölib, tovuşni kuçaytiruvçi rezonator vazifasini ba-jaradi, ovozi bir neça km masofadan eşitilib turadi. Şuning uçun B. m. degan nom berilgan. 5 turi ma'lum. Jan. va Markaziy Amerikaning nam va toğli (2000 m gaça balandlikda) örmonlarida, asosan daryolar yaqinida tarqalgan. Hayotining köp qismini baland daraxtlarning şoxlarida ötkazadi. Kun-duzlari faol hayot keçiradi. Oçiq, tekis joylarda kam uçraydi. Daraxtlarning bargi, kurtaklari va mevasi b-n oziqlanadi. 3 — 4 yilda voyaga yetadi, bitta (ba'zan ikkita) bola tuğadi. Bolasiga onasi b-n birga bolasiz urğoçilari va yoş hayvonlar ham ğamxörlik qiladi. 2 turi Tabiatni muhofaza qiliş xalqaro taşkiloti Qizil ki-tobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҚИРОҚ МАЙМУНЛАР (Alouatta)гажак думли маймунлар оиласининг уруғи. Танасининг уз. 37 — 72 см гача. Думи танасидан узун (49 — 75 см) ва бақувват, учи гажак. Думининг остки томони жунсиз яланғоч, жуда сезгир. Б. м. думи ёрдамида шохларга илашиб, дарахтда ўрмалаб юради. Юзида жун бўлмайди. Бошидаги узун жунлари иягининг остига осилиб тушиб соқол ҳосил қилади. Эркаклари урғочиларига нисбатан йирик. Б. м. нинг ҳиқилдоқ халталари яхши ривожланган бўлиб, товушни кучайтирувчи резонатор вазифасини ба-жаради, овози бир неча км масофадан эшитилиб туради. Шунинг учун Б. м. деган ном берилган. 5 тури маълум. Жан. ва Марказий Американинг нам ва тоғли (2000 м гача баландликда) ўрмонларида, асосан дарёлар яқинида тарқалган. Ҳаётининг кўп қисмини баланд дарахтларнинг шохларида ўтказади. Кун-дузлари фаол ҳаёт кечиради. Очиқ, текис жойларда кам учрайди. Дарахтларнинг барги, куртаклари ва меваси б-н озиқланади. 3 — 4 йилда вояга етади, битта (баъзан иккита) бола туғади. Боласига онаси б-н бирга боласиз урғочилари ва ёш ҳайвонлар ҳам ғамхўрлик қилади. 2 тури Табиатни муҳофаза қилиш халқаро ташкилоти Қизил ки-тобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.