Baqlajon
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161-b. — ziyouz.com
Baqlajon (Solanum melongena L.) — tomatdoşlar (ituzumgullilar oilasi)ga mansub bir yillik ösimlik, sabza-vot ekini. Yovvoyi holda Jan. Osiyo (Hindiston, Myanma)da ösadi. Bu yerlarda juda qadimdan madaniylaştirilgan. B. tropik, subtropik va mö'tadil iqlimli juda köp mamlakatlarda ekiladi. Issiqsevar va namsevar ösimlik, unumdor tuproqlarda yaxşi hosil beradi. Böyi 50 — 100 sm. Serşox, guli yakka yoki töpgul, ikki jinsli, çetdan yoki özidan çanglanadi. Bargi tuxumsimon, uz. 7 — 15 sm. Mevasi çöziq (15 — 30 sm), oç sariq, töq binafşa, oç qizil va qora rangda, silliq, yaltiroq. Uruğining sirti mayda çötir, sarğiş, 1000 donasi 3,8 — 4,4 g. Eqilgan uruği tuproq harorati 13—14° bölganda 20— 25 kunda, 20—25° bölganda 8—12 kunda unib çiqadi. B. uruği maxsus parniklarda sepilib, köçati 50—60 kun içida dalaga ötqaziş uçun tayyor böladi. Uruği unib çiqqandan birinçi mevasi yetilgunga qadar ertapişar navlarda 110—120 kun, keçpişarlarida 140 va undan köp kun talab qiladi. Köçati dalaga 70x30 — 45. 60x60, 70x70 sm sxemada ekiladi, qator oralari har galgi suğorişdan söng yumşatiladi. B. mevasi nim qorayib dumbul bölganda uziladi, 200—450 (parvarişi yaxşi bölganda 800) s/ga hosil olinadi. Mevasi qovurib, pişirib, konserva holida iste'mol qilinadi. Uningtarkibida kalsiy, temir, fosfor tuzlari, V,, B2, S, R vitaminlari, oşlovçi moddalar, qand (2,7 — 4%), oqsil (0,6 — 1,4%) va b. bor. Özbekistonda örtapişar navlardan Bolgar 87 (mevasi uzun noksimon, qizğiş binafşa), Donskoy 14 (mevasi noksimon), Uzun binafşarang 239, Ispolin 63 (mevasi silindrsimon), keçpişarlaridan Qoragözal (mevasi juda yirik, noksimon) va b. ekiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҚЛАЖОН (Solanum melongena L.) — томатдошлар (итузумгуллилар оиласи)га мансуб бир йиллик ўсимлик, сабза-вот экини. Ёввойи ҳолда Жан. Осиё (Ҳиндистон, Мьянма)да ўсади. Бу ерларда жуда қадимдан маданийлаштирилган. Б. тропик, субтропик ва мўътадил иқлимли жуда кўп мамлакатларда экилади. Иссиқсевар ва намсевар ўсимлик, унумдор тупроқларда яхши ҳосил беради. Бўйи 50 — 100 см. Сершох, гули якка ёки тўпгул, икки жинсли, четдан ёки ўзидан чангланади. Барги тухумсимон, уз. 7 — 15 см. Меваси чўзиқ (15 — 30 см), оч сариқ, тўқ бинафша, оч қизил ва қора рангда, силлиқ, ялтироқ. Уруғининг сирти майда чўтир, сарғиш, 1000 донаси 3,8 — 4,4 г. Эқилган уруғи тупроқ ҳарорати 13—14° бўлганда 20— 25 кунда, 20—25° бўлганда 8—12 кунда униб чиқади. Б. уруғи махсус парникларда сепилиб, кўчати 50—60 кун ичида далага ўтқазиш учун тайёр бўлади. Уруғи униб чиққандан биринчи меваси етилгунга қадар эртапишар навларда 110—120 кун, кечпишарларида 140 ва ундан кўп кун талаб қилади. Кўчати далага 70x30 — 45. 60x60, 70x70 см схемада экилади, қатор оралари ҳар галги суғоришдан сўнг юмшатилади. Б. меваси ним қорайиб думбул бўлганда узилади, 200—450 (парвариши яхши бўлганда 800) ц/га ҳосил олинади. Меваси қовуриб, пишириб, консерва ҳолида истеъмол қилинади. Унингтаркибида кальций, темир, фосфор тузлари, В,, В2, С, Р витаминлари, ошловчи моддалар, қанд (2,7 — 4%), оқсил (0,6 — 1,4%) ва б. бор. Ўзбекистонда ўртапишар навлардан Болгар 87 (меваси узун ноксимон, қизғиш бинафша), Донской 14 (меваси ноксимон), Узун бинафшаранг 239, Исполин 63 (меваси цилиндрсимон), кечпишарларидан Қорагўзал (меваси жуда йирик, ноксимон) ва б. экилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.