Baqorilar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 162-b. — ziyouz.com
Baqorilar (Plecoptera) — eng qad. haşarotlar turkumi. Perm davridan ma'lum. Qanotlari ikki juft, törsimon va şaffof, yoyilganida 10 — 80 mm keladi. Boşi yirik, möylovlari uzun. oğiz organlari kemiruvçi tipda tuzilgan. Köpçilik turlarining yetuklik davrida oğiz organlari reduksiyaga uçraydi. Liçinkasi suvda, yetuk davrida quruqlikda yaşaydi. U 1 — 3 yil davomida rivojlanib, voyaga yetadi. Yetuk davrida bir neça kundan bir neça haftagaça yaşaydi. Urğoçisi suv ustida uçib yurib, tuxumini suvga taşlaydi. Tuxumlari suv tubida rivojlanadi. Voyaga yetayotgan liçinkalar suvdan çiqib tullaydi va qanot çiqarib, yetuk haşarotga aylanadi. Köpçilik turlarining qanotlik davri bahor fasliga töğri keladi. Yetuk haşarotlar tuxum qöyib halok böladi. B. ifloslanmagan oqar suvlarda, ayniqsa toğ daryolari va soylari tubida (bentosda) köp uçraydi. Suvdagi har xil mikroorganizmlar b-n oziklanadi, ayrim turlari yirtqiç. B.ning 2000 ga yaqin, jumladan Örta Osiyoda 50 dan ortiqturi ma'lum. Köpçilik turlari Örta Osiyo faunasi uçun endemik xisoblanadi. Özbekistonda 25 ga yaqin turi (6 oilasi) tarqalgan. B. baliqlarning asosiy oziği ğisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАҚОРИЛАР (Plecoptera) — энг қад. ҳашаротлар туркуми. Пермь давридан маълум. Қанотлари икки жуфт, тўрсимон ва шаффоф, ёйилганида 10 — 80 мм келади. Боши йирик, мўйловлари узун. оғиз органлари кемирувчи типда тузилган. Кўпчилик турларининг етуклик даврида оғиз органлари редукцияга учрайди. Личинкаси сувда, етук даврида қуруқликда яшайди. У 1 — 3 йил давомида ривожланиб, вояга етади. Етук даврида бир неча кундан бир неча ҳафтагача яшайди. Урғочиси сув устида учиб юриб, тухумини сувга ташлайди. Тухумлари сув тубида ривожланади. Вояга етаётган личинкалар сувдан чиқиб туллайди ва қанот чиқариб, етук ҳашаротга айланади. Кўпчилик турларининг қанотлик даври баҳор фаслига тўғри келади. Етук ҳашаротлар тухум қўйиб ҳалок бўлади. Б. ифлосланмаган оқар сувларда, айниқса тоғ дарёлари ва сойлари тубида (бентосда) кўп учрайди. Сувдаги ҳар хил микроорганизмлар б-н озикланади, айрим турлари йиртқич. Б.нинг 2000 га яқин, жумладан Ўрта Осиёда 50 дан ортиқтури маълум. Кўпчилик турлари Ўрта Осиё фаунаси учун эндемик хисобланади. Ўзбекистонда 25 га яқин тури (6 оиласи) тарқалган. Б. балиқларнинг асосий озиғи ғисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.