Barda
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114-b. — ziyouz.com
Barda (rus.) — qand va spirt z-dlari çiqindisi, q. x. hayvonlariga ozuqa sifatida yediriladi. B.ning ozuqalik qiymati şarbat va spirt olinadigan mahsulotning turiga boğliq. Mac, lavlagi, kartoşka, javdar, makkajöxori va arpa B.sining tarkibida 88,2-95,3% suv, 1,2 - 2,7% oqsil, 0,4— 1% yoğ, 1,8 — 6,5% azotsiz ekstraktiv moddalar, 0,6 — 1,1% kleçatka, 0,4 — 1,7% mineral (kul) moddalar, şuningdek mikroelementlar bor, 100 kg yangi B. 3,2 — 12,2 ozuqa birligiga teng. B.ning töyimligi va kimyoviy tarkibi uning qaysi xom aşyodan olinganiga boğliq. Mas, don B.si kartoşka B.siga qaraganda 2 marta töyimli. B. juda tez açib, moğorlaydi, mollarga yangisi, quritilgan, şuningdek siloslangani beriladi. Asosan qoramollarni semirtirişda köproq işlatiladi. B. somon va piçanga qöşib berilganda, u ança xuşxör böladi. B.ni uzoq muddat saqlaş uçun siloslanadi yoki quritiladi. Siloslaşda B. maxsus çuqurga tökiladi, tindirilib quyultiriladi. Söng B. ustida hosil bölgan suv olib taşlanib, örniga yangi B. quyiladi, mazkur holat çuqur tölgunça takrorlanadi. Söng havo kirmasligi uçun usti yaxşilab berkitiladi. B. somon, poxolga qöşib ham siloslanadi. Siloslangan B. tarkibidagi quruq modda 18 — 22% gaça boradi. Quritilgan B.ning ozuqalik qiymati suyuğiga qaraganda 10 — 15 baravar köp, qoramollarga 2,5 — 3 kg gaça beriladi, bunday B. taşiş va saqlaşga ham qulay. Özbekistondagi spirt va qand sanoati korxonalari atrof tumanlardagi çorvaçilik fermalariga köplab B. yetkazib beradi.
Ermuhammad Toşpölatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАРДА (рус.) — қанд ва спирт з-длари чиқиндиси, қ. х. ҳайвонларига озуқа сифатида едирилади. Б.нинг озуқалик қиймати шарбат ва спирт олинадиган маҳсулотнинг турига боғлиқ. Mac, лавлаги, картошка, жавдар, маккажўхори ва арпа Б.сининг таркибида 88,2-95,3% сув, 1,2 - 2,7% оқсил, 0,4— 1% ёғ, 1,8 — 6,5% азотсиз экстрактив моддалар, 0,6 — 1,1% клечатка, 0,4 — 1,7% минерал (кул) моддалар, шунингдек микроэлементлар бор, 100 кг янги Б. 3,2 — 12,2 озуқа бирлигига тенг. Б.нинг тўйимлиги ва кимёвий таркиби унинг қайси хом ашёдан олинганига боғлиқ. Мас, дон Б.си картошка Б.сига қараганда 2 марта тўйимли. Б. жуда тез ачиб, моғорлайди, молларга янгиси, қуритилган, шунингдек силослангани берилади. Асосан қорамолларни семиртиришда кўпроқ ишлатилади. Б. сомон ва пичанга қўшиб берилганда, у анча хушхўр бўлади. Б.ни узоқ муддат сақлаш учун силосланади ёки қуритилади. Силослашда Б. махсус чуқурга тўкилади, тиндирилиб қуюлтирилади. Сўнг Б. устида ҳосил бўлган сув олиб ташланиб, ўрнига янги Б. қуйилади, мазкур ҳолат чуқур тўлгунча такрорланади. Сўнг ҳаво кирмаслиги учун усти яхшилаб беркитилади. Б. сомон, похолга қўшиб ҳам силосланади. Силосланган Б. таркибидаги қуруқ модда 18 — 22% гача боради. Қуритилган Б.нинг озуқалик қиймати суюғига қараганда 10 — 15 баравар кўп, қорамолларга 2,5 — 3 кг гача берилади, бундай Б. ташиш ва сақлашга ҳам қулай. Ўзбекистондаги спирт ва қанд саноати корхоналари атроф туманлардаги чорвачилик фермаларига кўплаб Б. етказиб беради.
Эрмуҳаммад Тошпўлатов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.