Barg oğizçasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 110–111-b. — ziyouz.com
Barg oğizçasi - ösimliklar bargidagi taşqi muhit b-n aloqa boğlaydigan tirqişsimon yoriqça (bunday yoriqçalar ösimliklarning boşqa yer ustki organlari epidermisida ham mavjud). B. o. barg sathining juda oz qismini, hatto oğizçalar katta oçilgan holatda ham 1 % dan ortiğini egallamaydi. B. o. gaz almaşinişi, transpiratsiya va fotosintez jarayonlarida muhim rol öynaydigan tutaşuvçi hujayralarning harakati tufayli oçilib-yumilib turadi. B. o. fotosintez röy berişi va hujayraga karbonat angidridning ötişini ta'minlaş uçun oçiladi va havo haddan taşqari quruq bölganda suv buğlanişining oldini oliş uçun yumiladi. B. o.ning oçilişi va yumilişi aktiv jarayon bölib, ATF sarf bölişi b-n boradi, bu jarayonni, mas, nafas ingibitorlari tormozlaydi.
Ikkala tomonidan oğizçalari bölgan barglar amfistomatiklar deyiladi. Mas, Meksika ğözasi navlari bargida 1 mm2 barg yuzasiga 265 va barg orqasida 145 oğizça töğri keladi, tutaşuvçi hujayralar oğizçalarining kattaligi 25 — 32 mkm. B. o. qançalik keng oçilsa, barg suvga şunçalik yaxşi töyinadi. Barglar namni yöqotişi b-n oğizçalar yumila boşlaydi, turgor sekin-asta böşaşadi. Bu xususiyatdan ösimlikning suv b-n ta'minlanganligi darajasini aniqlaşda foydalaniladi (q. Ösimlikning suv rejimi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАРГ ОҒИЗЧАСИ - ўсимликлар баргидаги ташқи муҳит б-н алоқа боғлайдиган тирқишсимон ёриқча (бундай ёриқчалар ўсимликларнинг бошқа ер устки органлари эпидермисида ҳам мавжуд). Б. о. барг сатҳининг жуда оз қисмини, ҳатто оғизчалар катта очилган ҳолатда ҳам 1 % дан ортиғини эгалламайди. Б. о. газ алмашиниши, транспирация ва фотосинтез жараёнларида муҳим роль ўйнайдиган туташувчи ҳужайраларнинг ҳаракати туфайли очилиб-юмилиб туради. Б. о. фотосинтез рўй бериши ва ҳужайрага карбонат ангидриднинг ўтишини таъминлаш учун очилади ва ҳаво ҳаддан ташқари қуруқ бўлганда сув буғланишининг олдини олиш учун юмилади. Б. о.нинг очилиши ва юмилиши актив жараён бўлиб, АТФ сарф бўлиши б-н боради, бу жараённи, мас, нафас ингибиторлари тормозлайди.
Иккала томонидан оғизчалари бўлган барглар амфистоматиклар дейилади. Мас, Мексика ғўзаси навлари баргида 1 мм2 барг юзасига 265 ва барг орқасида 145 оғизча тўғри келади, туташувчи ҳужайралар оғизчаларининг катталиги 25 — 32 мкм. Б. о. қанчалик кенг очилса, барг сувга шунчалик яхши тўйинади. Барглар намни йўқотиши б-н оғизчалар юмила бошлайди, тургор секин-аста бўшашади. Бу хусусиятдан ўсимликнинг сув б-н таъминланганлиги даражасини аниқлашда фойдаланилади (қ. Ўсимликнинг сув режими).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.