Basar

Basar BASAR, Basaron — Toxariston tumanlaridan biri. Örta asr manbalariga köra, B. tohiriylardan Abdulloh ibn Tohirga 826 — 827 y.larda 7300 dirxam miqdorida xiroj tölagan. Bu juda katta miqdordagi xiroj bölib, Vaşgird tumaninikidan 7 marta ortiq, Xuttalon viloyatinikidan (12 ming dirham) bir oz kam bölgan. Yaqubiy va Ibn Rusta asarlarida ham Basaron ş. nomi uçraydi. «Hudud ul-olam» da Basarig şaklida qayd etilib, unga köra 10-a.da B. gözal va obod, aholisi jangari bölgan. B. şahri örta asrlarda Kofarnihon va Vaxş daryolari oraliğida; Hisorning jan.da yoxud jan.-şarqida bölib, Hisor vodiysi b-n Kölobni boğlovçi karvon yölida joylaşgan. Panjikentdan topilgan «turk-suğdiy» mis tangalardan birida 7 — 8-a.lar boşida «Pasar» ş. hokimi tomonidan zarb qilingan tangada Farnbag ma'budining ismi bitilgan. Ilk örta asrlarda B. yoki Pasar şahri aftidan mustaqil mulk bölib, Basaron yoki Pasaron deb atalgan. 7-a.da uni turk maliki boşqargan, ehtimol u Panjikent hokimi b-n qarindoş bölgan. Bu haqda ularning ismi yonida «jamuq» degan turkiy sözning bölişi guvohlik beradi. Bu söz turkiy unvon yoki maşhur turkiy uruğlardan biri «jamukin»ning nomi bölib, bu uruğ ilk örta asrlarda Toxaristonda va Balx atrofida yaşagan. Tabariyning yozişiça, 706 y. B. viloyatini Qutayba ibn Muslimning birodari Solih zabt etgan. Bu jangda laşkarboşi Nasr ibn Sayyor alohida jasorat körsatgan, şuning uçun Solih unga şu viloyatda joylaşgan Tanjona qişloğini in'om etadi.

Şamsiddin Kamoliddinov.