Basklar mamlakati

Basklar mamlakati (Baskoniya; baskça — Euskadi) — Ispaniyaning muxtor tarixiy viloyati. Atlantika okeanining Biskay qöltiği yonida. Mayd. 7,3 ming km2. Aholisi 2,1 mln. kişi (1992), aksariyati basklar. Ma'muriy markazi — Viktoriya ş. Biskay, Gipuskoa va Alava provinsiyalarini öz içiga oladi. Mil. av. 1-a. — mil. 5-a. örtalarigaça basklar egallagan hudud. Rimga faqat nomigagina qaram bölgan. Pireneya ya. o.da vestgot va arablar hukmronligi davrida ham basklar mustaqil, erkin bölib qolgan; Rekonkista tayançi bölgan. 11 — 15-a. larda B. m. Navarra va Kastiliya hukmronligi ostida, 15-a. oxiri va 16-a. larda Ispaniya davlati tarkibiga kirgan va 1876 y.gaça ma'lum darajada öz muxtoriyatini saqlab qolgan. 1936 y.da muxtor r-n maqomini oldi va B. m. deb nomlandi. 1939 y. da B. m. muxtoriyati bekor qilindi. 1978 y.gi konstitutsiyaga binoan vaqtinça, 1980 y. yanv.dan yana doimiy muxtoriyatga erişdi.

Tabiati. B. m. Kantabriya toğlarining (mutlaq bal. 1000 — 1500 m) şarqiy qismida. Sohil qismi tepaliklardan iborat. Iqlimi mö'tadil dengiz iqlimi, yillik yoğin 1200 mm. Daryolari (Urumea, Deva va Nervon) qisqa va sersuv, Biskay qöltiğiga quyiladi. Toğ yon bağirlarida dub, qora qayin, kaştan ösadi.

Xöjaligi. B.m. Ispaniyaning iqtisodiy jihatdan rivojlangan viloyati. Qörğoşin, pyx va temir rudasi, kaolin va marmar kabi foydali qazilmalari mavjud. Qora metallurgiya sanoati rivojlangan. Turli xil maşinasozlik: lokomotivsozlik, kemasozlik, stanoksozlik sanoati korxonalari bor. B. m. — Ispaniyaning elektrotexnika uskunalari işlab çikaradigan asosiy rni, kimyo (kokskimyo), sement, qoğoz, baliq konserva sanoatlari ham taraqqiy qilgan. Sanoat korxonalari asosan dengiz böyida (ayniqsa Bilbao ş. va uning atrofida, San-Sebastyan, Eyvar ş.larida) joylaşgan. Dengiz böyi r-nlari göşt-sut yetiştirişga ixtisoslaşgan, içki r-nlarida köproq dehqonçilik qilinadi. Tokçilik va vinoçilik rivojlangan. Dengizdan baliq ovlanadi.