Basra
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 138-b. — ziyouz.com
Basra (arab. Bassora) — Iroqning jan.-şarqidagi şahar, Basra livi (viloyati)ning ma'muriy markazi. Fors qöltiğidan 90 km içkarida, Iroqning Şatt ul-Arab daryosi sohilidagi eng katta porti, sohil böylab 27 km ga çözilgan. Aholisi 617 ming kişi (1985). Şahar 637 yoki 638 y.da xalifa Umar davrida (634 — 644) qurilgan. 8—9-a. larda xalifalikning madaniy va iqtisodiy markazi bölgan. Şahar 10-a.da baridi feodallari, buvayhiylar (947), 11-a.dan saljuqiylar hukmronligida bölgan. 1258 y. möğullar qöliga ötdi, 1534 y.da Usmonlilar saltanatiga qöşib olindi. 1914 y. noyab.da Angliya qöşinlari B.ni bosib oldi. 1-jahon uruşi davrida Britaniyaga qaram bölgan Iroq davlati tarkibida böldi.
Mamlakat taşqi savdo muomalasining deyarli hammasi B. orqali böladi. B. muhim t. y. va avtomobil yöllari tuguni. Xalqaro aeroport va elektrostansiya bor. Mamlakatning neft qazib oliş va qayta işlaş markazi. Kimyo, töqimaçilik, sellyuloza-qoğoz, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandçilik rivojlangan. Xurmo quritiş va uni çetga çiqariş b-n maşhur. Kanal va köpriklari köpligidan B.ni «Şarq Venetsiyasi» deb ham ataydilar. Un-t bor. Qad. B. xarobalari saqlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАСРА (араб. Бассора) — Ироқнинг жан.-шарқидаги шаҳар, Басра ливи (вилояти)нинг маъмурий маркази. Форс қўлтиғидан 90 км ичкарида, Ироқнинг Шатт ул-Араб дарёси соҳилидаги энг катта порти, соҳил бўйлаб 27 км га чўзилган. Аҳолиси 617 минг киши (1985). Шаҳар 637 ёки 638 й.да халифа Умар даврида (634 — 644) қурилган. 8—9-а. ларда халифаликнинг маданий ва иқтисодий маркази бўлган. Шаҳар 10-а.да бариди феодаллари, бувайҳийлар (947), 11-а.дан салжуқийлар ҳукмронлигида бўлган. 1258 й. мўғуллар қўлига ўтди, 1534 й.да Усмонлилар салтанатига қўшиб олинди. 1914 й. нояб.да Англия қўшинлари Б.ни босиб олди. 1-жаҳон уруши даврида Британияга қарам бўлган Ироқ давлати таркибида бўлди.
Мамлакат ташқи савдо муомаласининг деярли ҳаммаси Б. орқали бўлади. Б. муҳим т. й. ва автомобиль йўллари тугуни. Халқаро аэропорт ва электростанция бор. Мамлакатнинг нефть қазиб олиш ва қайта ишлаш маркази. Кимё, тўқимачилик, целлюлоза-қоғоз, озиқ-овқат саноати корхоналари мавжуд. Ҳунармандчилик ривожланган. Хурмо қуритиш ва уни четга чиқариш б-н машҳур. Канал ва кўприклари кўплигидан Б.ни «Шарқ Венецияси» деб ҳам атайдилар. Ун-т бор. Қад. Б. харобалари сақланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.