Baxiltoğ
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148–149-b. — ziyouz.com
Baxiltoğ — Samarqand viloyatining şim.-ğarbidagi toğ. Nurota toğ tizimida, Oqtov tizmasining ğarbiy davomi. Uz. 50 km. Eng baland joyi 2000 m. Ğarbga tomon pasayib boradi (1000 m). Nurota toğ oraliği botiğiga qaragan şim. yon bağri ança tik va öydim-çuqur. B.ning öq qismi quyi paleozoyning metamorfik ohaktoşlaridan, etaklari bör, paleogen va köproq törtlamçi davr yotqiziklaridan taşkil topgan. Yuqori paleozoy da yuz bergan gersin burmalanişida quruklikka aylangan va alp burmalanişi davri (paleogen oxiri)da yuvilgan. Neogen (miotsen va pliotsen)dagi alp burmalanişida yemirilgan. Şim. yon bağirlarida tuproq va ösimlik qoplamlari mutlaqo yöq. Jan. yon bağirlarida karbonatli jigarrang va töq böz tuproqlar tarqalgan bölib, buğdoyiq, toğ-rayxon, kiyiköt, toğ piyozi, şuvoq, kovrak va b. ösadi. Soylar oraliğidagi suvayirğiçlarda qönğirboş, toğterak, karrak uçraydi. Yon bağirlarining kuyi qismi darasimon vodiylar bölib, ularda faqat bahorda vaqtinça suv oqadi. Oqxargul, bodom, zarquloq, tuyasingren kabi ösimliklar tarqalgan. Toğ yon bağrilarining öydimçuqurligi, oqar suvlarning yökdigi va yaylovlarda ösimlik kamligi tufayli mahalliy aholi uni Baxiltoğ deb ataydi. Çorvaçilikda ahamiyati kam.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАХИЛТОҒ — Самарқанд вилоятининг шим.-ғарбидаги тоғ. Нурота тоғ тизимида, Оқтов тизмасининг ғарбий давоми. Уз. 50 км. Энг баланд жойи 2000 м. Ғарбга томон пасайиб боради (1000 м). Нурота тоғ оралиғи ботиғига қараган шим. ён бағри анча тик ва ўйдим-чуқур. Б.нинг ўқ қисми қуйи палеозойнинг метаморфик оҳактошларидан, этаклари бўр, палеоген ва кўпроқ тўртламчи давр ётқизикларидан ташкил топган. Юқори палеозой да юз берган герцин бурмаланишида қурукликка айланган ва альп бурмаланиши даври (палеоген охири)да ювилган. Неоген (миоцен ва плиоцен)даги альп бурмаланишида емирилган. Шим. ён бағирларида тупроқ ва ўсимлик қопламлари мутлақо йўқ. Жан. ён бағирларида карбонатли жигарранг ва тўқ бўз тупроқлар тарқалган бўлиб, буғдойиқ, тоғ-райхон, кийикўт, тоғ пиёзи, шувоқ, коврак ва б. ўсади. Сойлар оралиғидаги сувайирғичларда қўнғирбош, тоғтерак, каррак учрайди. Ён бағирларининг куйи қисми дарасимон водийлар бўлиб, уларда фақат баҳорда вақтинча сув оқади. Оқхаргул, бодом, зарқулоқ, туясингрен каби ўсимликлар тарқалган. Тоғ ён бағриларининг ўйдимчуқурлиги, оқар сувларнинг йўкдиги ва яйловларда ўсимлик камлиги туфайли маҳаллий аҳоли уни Бахилтоғ деб атайди. Чорвачиликда аҳамияти кам.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.