Baynalmilalçilik
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32-b. — ziyouz.com
Baynalmilalçilik (arab, «baynalmilal» — millatlararo) — jahondagi turli millat va irqlarga mansub kişilarning xalqaro birdamligi; ularning bir-birlarini tuşunişlari va özaro işonçining, madaniyatlar, qadriyatlar, bilim va texnologiyalar özaro singib borişining asosi; millatçilikning ziddi. Insoniyat tarixi turli millatlar va elatlar orasida iqtisodiy, siyosiy va madaniyma'naviy aloqalar örnatilib, ularning tobora mustahkamlanib borişi jarayonidir, mazkur munosabatlarsiz esa ijtimoiy taraqqiyot amalga oşmaydi.
15-a. oxiridan boşlangan buyuk geografik kaşfiyotlar, sanoat taraqqiyoti, fan va texnika sohasidagi olamşumul ixtirolar davlatlar va xalqlar orasida beqiyos darajada kengaygan iqtisodiy va siyosiy, madaniy, ma'rifiy hamda ma'naviy aloqalarning jadallaşuviga olib keldi. Bu baynalmilal aloqalar milliy ong va öz-özini anglaş, milliy ozodlik hamda mustaqillik ğoyalarining şakllanişi va tarqalişiga; ilm-fan va texnika, madaniyat va ma'rifat soxalaridagi yutuqlarning ayirboşlanişiga keng yöl oçib berdi.
Mustabid şörolar tuzumi davrida B. bir tomonlama talqin qilindi. faqat işçilar sinfi, uning partiyalari mafkurasi va siyosatining asosiy prinsiplaridan biri, sotsializm va kommunizm uçun kuraşdagi birligi, degan ma'noda tuşuntirilib, bunda «proletar internatsionalizmi»gina közda tutildi. Aslida esa B. umuminsoniy hodisa bölib, barça xalqlar va mamlakatlarning taraqqiyot sari harakatining, mustaqillik va milliy ozodlik kuraşining ğoyat zör omilidir.
Özbekiston mustaqillikka erişgaç, öz içki va taşqi siyosatida B. ğoyalariga sodiq tarzda jahondagi barça xalqlar va millatlar b-n döstona aloqalarni örnatiş hamda rivojlantiriş yölidan bormoqda. ÖzR ilğor mamlakatlar b-n barça sohada hamjihatlik, hamkorlik va birdamlikni barqaror etişga intilmoqda, xalqaro munosabatlarning umum tan olgan qoida va tamoyillariga rioya qilmoqda. Mamlakatda barça fuqarolarning, ular millati va irqidan qat'i nazar, özaro işonçi hamda birdamligini mustahkamlaş, milliy-madaniy ne'matlarini özaro ayirboşlaş yuzasidan izçil siyosat yuritilmoqda. Özbekistonda jami 100 dan ziyod — rus, ukrain, belorus, qozoq, qirğiz, uyğur, tatar, qoraqalpoq, tojik, nemis, koreys va b. xalqlarning milliymadaniy markazlari, respublika milliymadaniy markazi taşkil etilgan, barça el-elatlarning ma'naviy yuksalişi uçun teng imkoniyatlar yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЙНАЛМИЛАЛЧИЛИК (араб, «байналмилал» — миллатлараро) — жаҳондаги турли миллат ва ирқларга мансуб кишиларнинг халқаро бирдамлиги; уларнинг бир-бирларини тушунишлари ва ўзаро ишончининг, маданиятлар, қадриятлар, билим ва технологиялар ўзаро сингиб боришининг асоси; миллатчиликнинг зидди. Инсоният тарихи турли миллатлар ва элатлар орасида иқтисодий, сиёсий ва маданиймаънавий алоқалар ўрнатилиб, уларнинг тобора мустаҳкамланиб бориши жараёнидир, мазкур муносабатларсиз эса ижтимоий тараққиёт амалга ошмайди.
15-а. охиридан бошланган буюк географик кашфиётлар, саноат тараққиёти, фан ва техника соҳасидаги оламшумул ихтиролар давлатлар ва халқлар орасида беқиёс даражада кенгайган иқтисодий ва сиёсий, маданий, маърифий ҳамда маънавий алоқаларнинг жадаллашувига олиб келди. Бу байналмилал алоқалар миллий онг ва ўз-ўзини англаш, миллий озодлик ҳамда мустақиллик ғояларининг шаклланиши ва тарқалишига; илм-фан ва техника, маданият ва маърифат сохаларидаги ютуқларнинг айирбошланишига кенг йўл очиб берди.
Мустабид шўролар тузуми даврида Б. бир томонлама талқин қилинди. фақат ишчилар синфи, унинг партиялари мафкураси ва сиёсатининг асосий принципларидан бири, социализм ва коммунизм учун курашдаги бирлиги, деган маънода тушунтирилиб, бунда «пролетар интернационализми»гина кўзда тутилди. Аслида эса Б. умуминсоний ҳодиса бўлиб, барча халқлар ва мамлакатларнинг тараққиёт сари ҳаракатининг, мустақиллик ва миллий озодлик курашининг ғоят зўр омилидир.
Ўзбекистон мустақилликка эришгач, ўз ички ва ташқи сиёсатида Б. ғояларига содиқ тарзда жаҳондаги барча халқлар ва миллатлар б-н дўстона алоқаларни ўрнатиш ҳамда ривожлантириш йўлидан бормоқда. ЎзР илғор мамлакатлар б-н барча соҳада ҳамжиҳатлик, ҳамкорлик ва бирдамликни барқарор этишга интилмоқда, халқаро муносабатларнинг умум тан олган қоида ва тамойилларига риоя қилмоқда. Мамлакатда барча фуқароларнинг, улар миллати ва ирқидан қатъи назар, ўзаро ишончи ҳамда бирдамлигини мустаҳкамлаш, миллий-маданий неъматларини ўзаро айирбошлаш юзасидан изчил сиёсат юритилмоқда. Ўзбекистонда жами 100 дан зиёд — рус, украин, белорус, қозоқ, қирғиз, уйғур, татар, қорақалпоқ, тожик, немис, корейс ва б. халқларнинг миллиймаданий марказлари, республика миллиймаданий маркази ташкил этилган, барча эл-элатларнинг маънавий юксалиши учун тенг имкониятлар яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.