Bayrut

Bayrut — Livan Respublikasining poytaxti. Örta dengizning şarqiy sohilidagi sertepa yarim orolda joylaşgan port. Iqlimi subtropik; yozi issiq va quruq. Yanv.ning örtaça t-rasi 14°, avg.niki 28°; örtaça yillik yoğin 900 mm. Aholisi 1,5 mln. kişi (1990, şahar atrofi b-n).

B. mil. av. 18-a.da Beruta, Berit deb atalgan. Misr qöl ostida (mil. av. 15-a. gaça), söngra xettlarga (mil.av. 14-a.), ossuriyaliklarga tobe bölgan. 635 y. arab xalifaligi tarkibiga kiritilgan. B.ni 1110 y.da salib yurişi qatnaşçilari egalladi. 14 — 15-a.larda mamluklar qöl ostida böldi. 1516 y.da esa turklar tasarrufiga ötdi. Livan amiri Faxruddin II (1584 — 1635) zamonida rasman mustaqil davlatning markazi edi. 17 — 18-a.larda B.ni Livan amirlari hamda turk voliylari idora qildi. 1860 y. avg.da fransuzlar bosib oldi. 1920 y 1 sent.dan fransuzlar mandati ostida «Uluğ Livan davlati», 1926 y.dan Livan Respublikasining (1943 y. noyab.gaça fransuz mandati ostidagi) markazi. 20-a.ning 30 — 50-y.larida B. Livandagi milliy ozodlik harakatining eng yirik markazlaridan biri böldi. 1943 y.dan mustaqil Livan poytaxti.

B.— yirik port, t.y. va avtomobil yöllari tuguni. Yakin va Örta Şarqhamda Yevropa mamlakatlarining tranzit savdolari B. orqali ötadi. Mamlakatning savdomoliya markazi. Davlatning 60% sanoat korxonalari şu yerda joylaşgan. Töqimaçilik, trikotaj, kön, oziq-ovqat (tamaki va b.), metallsozlik sanoati tarmoqlari rivojlangan. B. orqali çetga sitrus mevalari, olma, zaytun moyi, xom ipak, jun çiqariladi.

B.da me'moriy yodgorliklardan Jome al-Umariy masjidi (1291 y.da qayta qurilgan), «Saroy masjidi» (16-a. boşi) va b. saqlangan. B. asosan zamonaviy şahar; köp qavatli uylar, mehmonxona, bank va b. qurilgan. B. markazida 3 katta maydon bölib, boşqa şaharlarga boradigan yöllar şu yerdan boşlanadi. B.da un-tlar, Milliy kutubxona, Katta me'moriy muzey (san'at tarixi), Sursok muzeyi (zamonaviy san'at), kollejlar va b. bor.